کتاب زندگی و سلوک آیت الله مجتهدی تهرانی

شبهات و اصول خیال نکنید من که اشعار حافظ را می‌خوانم، مرید او هستم. بین علماء دربارۀ حافظ اختلاف هست، بعضی او را رد کرده و بعضی هم مریدش هستند. ولی من چیزی نمی‌دانم. «قف عند الشبهات» «در موارد مشکوک از خودتان نظریه ندهید» من هم فقط شعر او را خواندم. شب اول قبر هم از من نمی‌پرسند: «من حافظ؟» «حافظ کی بود؟» و اگر هم بپرسند می‌گویم «لا ادری، نمی‌دانم.» ولی نکیر و منکر حتما از ما سوال می‌کنند که: «من ربک؟» ما هم باید بگوییم: «الله جل جلاله ربی.»

اگر کسی قلبش زنگ زده باید قرآن بخواند تا زنگ قلبش از بین برود.

دو چیز است که سبب ریزش گناهان می‌شود: یکی بیماری. دومی سجده. در روایت آمده است که: اگر کسی مدتی به سجده برود و شکرلله بگوید، مخصوصاً بعد از خواندن نماز شب، اگر ده یا پانزده دقیقه در سجده بماند، این کار او، سبب ریزش گناهان می‌گردد. پس همانطور که باد پاییزی سبب ریزش برگ‌ها می‌شود، سجده هم گناهان انسان را می‌ریزاند. انسان وقتی به سجده می‌رود، احساس سبکی می‌کند.

اکثر بلاهایی که نازل می‌شود به قطع رحم، بی اعتنایی به نماز، بی اعتنایی به نماز اول وقت، راضی نبودن پدر و مادر از فرزند، ندادن خمس، و گناهانی است که در مجالس عروسی رخ می‌دهد.

خدا استاد ما مرحوم آقای برهان را بیامرزد، ایشان می‌فرمودند: «همانطوری که مقید هستید بعضی از میوه‌ها را نوبر کنید، مقید باشید که بعضی از عبادات را نیز نوبر کنید.» یعنی همانطور که خرمالو و زال زالک و... یک خاصیتی برای جسم ما دارند، مستحبات هم در روح ما اثر می‌گذارد.

اگر بتوانی در اثر فکر کردن خودت را پیدا کنی، آن وقت نماز شب خواندن دیگر هیچ کاری ندارد، اگر یک بعد از نصف شب یا دوی بعد از نصف شب هم بخوابی، باز پیش از اذان صبح بلند می‌شوی و نیازی نیست که کسی بیدارت کند، چرا؟ چون قلبت بیدار شده و به همین خاطر است که امیر مؤمنان (ع) اول می‌فرماید: «نبه بالتفکر قلبک» و بعد می‌فرماید: «و جاف عین اللیل جنبک» پهلویت را از بستر خواب دور کن.

باید به قوانین دولت اسلامی احترام گذاشت، شخصی مرا سوار ماشین کرد، خواست از چراغ قرمز عبور کند گفتم: آقا مگر نمی‌بینی چراغ قرمز است گفت: بله، ولی چون شما هستید اشکالی ندارد، گفتم: این حرف‌ها چیه که شما می‌زنید؟ بایست، و او را نگه داشتم، اتفاقا اگر ما با این عبا و عمامه خدای نکرده خلافی مرتکب شویم، اشکالش بیشتر است.

سزاوار است کسانی را که از معاصی دوری گزیده‌اند و خداوند نعمت پرهیز از گناهان را به آنها بخشیده به گناهکاران و کسانی که زیر بار فرمان خدا و رسول نمی‌روند مهربانی کنند

مبادا خدای ناکرده فقر و تنگدستی خود را برای مردم بازگو کنیم، حتی غیر مستقیم، بلکه به خدا باید گفت زیرا او سمیع و بصیر است و رزق و روزی در دست اوست.

باید گهگاهی خودمان به خودمان خطاب کنیم و بگوییم: «من تو را به جا نمی‌آورم. تو کی هستی؟»

و اگر بعضی دیدند که انقلاب اسلامی شد و چیزی از پست و مقام و غیره گیرشان نیامد، باید خدا را شکر کنند چون خیلی‌ها بودند که از این امور گیرشان آمد و خودشان را گم کردند

طلاب علوم دینیه احتیاج به استاد اخلاق دارند در غیر این صورت همانطور که آیت الله می‌شویم، نفس اماره ما هم آیت الله می‌شود بلکه او آیت الله العظمی می‌شود، پس باید یک استاد اخلاق باشد تا طلبه بداند که چگونه نفس را کنترل و سرکوب نماید این طور نیست که آدمی در حوزه‌های علمیه به درجه اجتهاد و آیت اللهی برسد و یا در دانشگاهها به درجه دکتری یا فوق دکتری برسد ولی نفس اماره او در همان سیوطی و مغنی یا سیکل یا دیپلم بماند.

دعا «ای خدایی که الحاح ملحین تو را مشغول نمی‌سازد.» یعنی‌ای خدایی که اگر همۀ عالم تو را صدا بزنند و همه بگویند یا الله، تو پاسخ همگی شان را می‌دهی و به سخنان شان گوش می‌دهی، ‌ای خدا، این چند دعا را دربارۀ ما مستجاب کن: یک: مرا موفق به انجام نوافل گردان. دو: مرا موفق به دانستن مسائل شرعیم بگردان. سه: نزدیک ترین وسیلۀ رسیدن به خودت را به من نزدیک کن.» برکات سحر غالب مردم از برکات سحر ماه رمضان استفاده نمی‌کنند و محرومند، نزدیک اذان از جا بلند می‌شوند، خواب آلود غذایی می‌خورند و دوباره می‌خوابند. نه دعایی، نه نماز شبی، نه وضویی. از سحر تمامی روزهای سال استفاده کنید، بخصوص سحرهای ماه رمضان.

شب‌های جمعه دعای کمیل بخوانید، صبح‌های جمعه دعای ندبه بخوانید، عصر جمعه دعای سمات بخوانید.

مردم در اثر عدم رعایت کردن موازین شرعی، توسط گویندگان مذهبی، دین خود را از دست می‌دهند.

در سورۀ انعام آیۀ‌ای است که در آن دو لفظ جلاله الله کنار هم آمده است، آسید علی مفسر در تفسیر این آیه، روایتی را نقل می‌کند که: «دعا بین این دو لفظ جلاله مستجاب است.» یعنی انسان بعد از خواندن الله اول، حاجت خود را بگوید، بعد الله دوم را بخواند.

کسی که با زن و بچه اش رفیق است اجازه نمی‌دهد همسرش که شش تا بچه دارد، این قدر صدمه بخورد، کمکش می‌کند، و اگر بتواند خدمتکار می‌گیرد. اصلاً شما حق ندارید به عیالتان بگویید: «کار کن، زن ریحانه است قهرمان که نیست. زن که به خانه شما نیامده کلفتی تان را بکند، مگر کلفت است که کار کند؟ حالا البته خدا پدرشان را بیامرزد که خودشان برای شما لباس می‌شویند، غذا می‌پزند، خدا پدرشان را بیامرزد، اما شما حق ندارید به او بگویید: «حتماً این کار را بکن» واگر کمی کم و زیاد بشود، سرش داد بزنی! اگر این کار را بکنی بر خلاف شرع کرده ای. حق نداری به زن بگویی کار کن. در حدیث آمده است که زن می‌تواند برای شیر دادن بچه، برای پخت و پز، برای جارو کشیدن پول مطالبه کند.

غفلت از یاد خدا روایت است که هیچ پرنده‌ای گرفتار صیاد نمی‌شود مگر آن که در آن لحظه از یاد خدا غافل شده باشد. انسان هم اگر لحظه‌ای از یاد خدا غافل شود ممکن است گرفتار شیطان و وسوسه‌های او بشود.

فرشته دست راست ما، که مسئول نوشتن اعمال خیر است به دلیل کمبود اعمال خیر، بی کار است و حقوق بازنشستگی می‌گیرد و فقط راست راست قدم می‌زند، ولی فرشته دست چپ ما به کمک احتیاج دارد از بس که گناه می‌کنیم و مرتکب معاصی می‌شویم.

دین اسلام هم چراغ قرمز و هم چراغ سبز دارد. حرام، چراغ قرمز است و حلال، چراغ سبز است. اگر چراغ قرمز دین اسلام را، که حرام است رد کنی جریمه ات جهنم است و هرچند که هیچ کس یا هیچ مأموری تو را نبیند.

ما در حال حاضر، امیدمان به خدا بیشتر از خوفمان است. البته بیشتر مردم اینگونه‌اند و این درست نیست. باید میزان خوف و رجا یک اندازه باشد. یعنی به همان میزان که از خدا می‌ترسیم باید به خدا امید داشته باشیم. در روایت آمده است که: «خوف و رجا مانند دو کفۀ ترازو است.» کفۀ ترازو را دیده اید، اگر میزان باشد، بالا و پایین نمی‌رود. پس اگر خوف و رجا هر کدام در یک کفۀ ترازو باشند، باید ترازو میزان باشد و بالا و پایین نرود.

همه احتیاج به موعظه دارند روزی آقای بروجردی (ره) در وسط درس شان یک دفعه فرمودند: «مردم عوام دلیل و برهانی بر عقایدشان ندارند، الا اعمال ما» یعنی مردم اعمال ما روحانیون و آخوندها و ملا‌ها را می‌بینند، اگر اعمال ما خوب باشد، آنها در دین خود قرص و محکم می‌شوند، اما اگر ببینید که ما نقطه ضعف داریم، آنها هم در دین شان سست می‌شوند. ما عمامه ای‌ها باید خیلی حواسمان جمع باشد. خیلی از روحانیون احتیاج به موعظه و نصیحت دارند.

با هر کسی هم دوست نمی‌شدم، در طلبگی هم همینطور (ضربه‌ای که به شما وارد می‌شود از طریق دوست است لذا خیلی مواظب باشید.)

کسی که با زن و بچه اش رفیق است اجازه نمی‌دهد همسرش که شش تا بچه دارد، این قدر صدمه بخورد، کمکش می‌کند، و اگر بتواند خدمتکار می‌گیرد. اصلاً شما حق ندارید به عیالتان بگویید: «کار کن، زن ریحانه است قهرمان که نیست. زن که به خانه شما نیامده کلفتی تان را بکند، مگر کلفت است که کار کند؟ حالا البته خدا پدرشان را بیامرزد که خودشان برای شما لباس می‌شویند، غذا می‌پزند، خدا پدرشان را بیامرزد، اما شما حق ندارید به او بگویید: «حتماً این کار را بکن» واگر کمی کم و زیاد بشود، سرش داد بزنی! اگر این کار را بکنی بر خلاف شرع کرده ای. حق نداری به زن بگویی کار کن. در حدیث آمده است که زن می‌تواند برای شیر دادن بچه، برای پخت و پز، برای جارو کشیدن پول مطالبه کند.

بله ثروت گرفتاری دارد. اگر شما ثروت زیادی داشته باشید، اما همسایه تان سر گرسنه به زمین بگذارد شما گرفتارید. اگر کسی خانه نداشته باشد اما شما سه تا خانۀ خالی داشته باشید شما گرفتارید. گفته‌اند که شخصی یک کیسۀ برنج به در خانۀ «حاج محمد زاهد» برد. «حاج محمد زاهد» یک کاسه از روی برنج‌ها برداشت و گفت: برای امشب ما کافی است. بقیه اش را به در خانۀ فقیر ببرید!» کفاف این است. قدیم یادم هست که مردم شب به شب غذا تهیه می‌کردند: یک سیر قند می‌خریدند یک مثقال چای، دو سیر گوشت.

صله رحم صله رحم بسیار فضیلت دارد. شما جوان‌ها، اگر هفته‌ای یک بار به دیدن خواهرتان که ازدواج کرده بروید، اینقدر خوشحال می‌شود که حد و حساب ندارد. صله رحم همان دید و بازدید از اقوام است. مرگ آسان کسانی که دوست دارند سکرات و سختی‌های مرگ برای آنها آسان بشود باید چه کار بکنند: صله رحم نیکی به پدر و مادر اگر کسی صله رحم کند و به پدر و مادرش هم نیکی نماید، خداوند سکرات مرگ را برای او آسان می‌کند و علاوه بر این، یک پاداش دیگر نیز به او می‌دهد: «و لم یصبه فی حیاته فقر ابدا» «در زندگی هرگز دچار فقر و تنگدستی نمی‌گردد.»

سکوت شخصی نزد آیت الله العظمی سید احمد خوانساری (علیه الرحمه) آمد و یک ساعت با آقا صحبت کرد آقا فقط با یک «بله» جواب او را دادند. بعضی علوم هستند که جز از راه سکوت نمی‌شود به آنها رسید، غرض اینکه حرف‌های زائد را از کلامت خارج کن و هر حرفی را که نمی‌دانی نگو و آنچه را هم می‌دانی همه اش را نگو و ضمناً به هر کس هم نگو.

آیت‌الله سیستانی می‌فرمودند که مردم دین شان را از کتاب و تفسیر قرآن نمی‌گیرند، از زندگی روحانی دین خود را می‌گیرند، مردم وقتی زندگی روحانی را می‌بینند، به دین علاقه پیدا می‌کنند.

اگر کسی نزد خدا خوب باشد خدا خوبی‌های او را ظاهر می‌کند و محبت او را در دل مردم می‌اندازد پس احتیاج نیست به اینکه انسان خود را تعریف کند.

اما امام علی (ع) می‌فرمایند: «اول قلبت را بیدار کن، کمی فکر کن، بعد نماز شب بخوان!» اهمیت تفکر