کتاب تاریخی از موسیقی معاصر هنری ایران نوشته سیدعبدالحسین مختاباد است. این کتاب که به موسیقی سنتی ایران می‌پردازد در انتشارات گویا منتشر شده است.

درباره کتاب تاریخی از موسیقی معاصر هنری ایران

موسیقی سنتی (هنری) ایران، بر اساس آنچه که امروزه ما می‌شناسیم، به وسیلهٔ گروهی از موسیقی‌دانان خبره و فعال در اوخر قرن ۱۹ میلادی در دربار قاجار تدوین، تصحیح و تنظیم گردید. سیستم دستگاهی که این خبرگان علم موسیقی فرمول‌بندی کردند، گرچه ارتباط نزدیکی با موسیقی و فرهنگ موسیقیایی کشورهای همجوار آنها نظیر (کشورهای عربی، ترکیه، ازبکستان ـ تاجیکستان، پاکستان و هندوستان) دارد، اما از منظر و شاخص سیستم‌بندی و رپرتوار موسیقیایی، به گونه‌ای آشکار از هویت و منظری کاملاً متمایز، متفاوت و مستقل برخوردار است.

این کتاب، تاریخی از موسیقی هنری اصیل ایران از اواخر قرن نوزدهم میلادی (اواخر قرن سیزده هجری شمسی) تا اواخر قرن بیستم را با نگاهی عمیق‌تر بر تأثیرات متقابل سیاسی ـ اجتماعی و به زبانی، جدال آشکار و نهان مابین سنت و مدرنیته را ارائه می‌کند؛ و از سویی کنکاشی است بر جایگاه و ساختار موسیقی هنری ایران «نوع و یا ژانری از موسیقی که خود نویسنده به عنوان عضوی از آن سال‌های متمادی به طور عملی و حرفه‌ای» با آن از نزدیک درگیر بوده است.

فصل‌های ۱ و ۲ نگاهی به تأثیرات موسیقی اروپایی بر موسیقی ایران در اواخر قرن نوزده میلادی و نیز چگونگی شکل‌گیری موسیقی ایرانی به عنوان موسیقی دستگاهی می‌پردازد. فصل‌های ۳ و ۴ به طرح و جست‌وجوی تمایلات غرب‌گرایی و مدرنیزاسیون در موسیقی هنری ایران، از زمان انقلاب مشروطه (۱۲۸۵ تا انقلاب اسلامی ۱۳۵۷) با بررسی آثار موسیقی‌دانانی نظیر علی‌اکبر شیدا، عارف قزوینی، درویش‌خان، علینقی وزیری و روح‌اللّٰه خالقی می‌پردازد. در فصل‌های ۵ و ۶ به جایگاه موسیقی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ( ۱۹۷۹) خصوصاً در خلال هشت سال جنگ تحمیلی پرداخته شده است.

خواندن کتاب تاریخی از موسیقی معاصر هنری ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به موسیقی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب تاریخی از موسیقی معاصر هنری ایران

گام‌های پروژهٔ غرب‌گرایی از ۱۹۲۵ میلادی حدود سال‌های ۴ ـ ۱۳۰۰ شمسی شتاب ویژه‌ای به خود گرفت. این سال‌ها مصادف با تغییر حکومت در ایران است. در سال ۱۳۰۴ حکومت قاجار سرنگون و سلسلهٔ پهلوی قدرت را در دست گرفت. ایدهٔ تمایل به غرب از ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷ (سال وقوع انقلاب اسلامی) همچنان به عنوان ایدهٔ مسلط در ایران ساری و جاری بود. در طول این نیم قرن سنت‌های بسیاری نابود و یا مجبور به تطبیق با مدرنیته گردید. تغییرات، تحولات و پیشرفت‌های تکنولوژی از جمله عوامل اصلی هموارکنندهٔ جاده تغییرات به‌شمار می‌رفتند. برای نمونه، تأسیس رادیو تأثیرات شگرفی بر هنرها و خصوصاً موسیقی از خود به جای نهاد، به نظر اینجانب، باید اذعان داشت که تحول موسیقی هنری ایران، با تأسیس رادیو آمیختگی ویژه‌ای داشته و اساسا از همین زمان استحکام و قوام یافته است. اجرای موسیقی برای شنوندگان رادیو تجربهٔ جدیدی در شناسنامه هنری موسیقی‌دانان ایرانی به حساب می‌آمد. در این موضع شنوندگان آنان از بعد کمی و کیفی تغییرات قابل توجهی کردند. تقاضا و انتظار شنوندگان هر روز بیشتر و بیشتر شده و آنها خواستار شنیدن آثار جدیدتر از آهنگسازان معاصر بودند. با رشد سریع طبقهٔ متوسط در ایران، تقاضا برای شنیدن ژانرهای جدی‌تر موسیقیایی نیز رو به فزونی گرفت، بر همین اساس از اواخر دهه ۲۰ هجری شمسی تا ۱۳۵۷، سال وقوع انقلاب، انواع مختلفی از موسیقی در ایران اجرا شده‌اند از جمله؛ موسیقی سنتی ایران، موسیقی فولکلور ایرانی، پاپ، جاز و نیز موسیقی کلاسیک غربی. البته با در نظر گرفتن این مطلب که در اکثر این سال‌ها، تسلط و نیز تبلیغ موسیقی جاز و پاپ از سایر موسیقی‌ها بیشتر بوده است.

با انقلاب پنجاه و هفت، بلادرنگ حملات و انتقادات بر علیه پروسه غربزدگی ـ که بیش از نیم قرن در ایران ساری و جاری بودـ آغاز شد. بازبینی و اصلاح فعالیت‌های هنری و نیز بازگشت به سنت‌ها، سیاست و روش غالب هنرمندان گردید، با توجه به جو غالب انقلابی و نیز احساسات ضد غربی حاکم، این خطی مشی قویا از سوی جامعه و نیز هیئت حاکمه تشویق و تهییج می‌شد. بر اساس همین سیاست هنری نانوشته بود که از سال (۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸) از اول انقلاب تا پایان جنگ ایران و عراق، تنها و تنها موسیقی و موسیقی‌دانان سنتی، محلی و نیز تا حدودی موسیقی کلاسیک غربی اجازه فعالیت در ایران داشتند.