بریده‌هایی از کتاب کتابچه راهنمای نوزاد

در روزهای اول توصیه میشه که تقریباً هر دو ساعت شیردهی انجام بشه، به چند دلیل: - اول اینکه هنوز فک نوزاد قدرت مکیدن قوی رو نداره پس در هر وعده شیر کمی می‌خوره. - دوم اینکه هنوز جریان شیر مادر راه نیفتاده و همون‌طور که قبلاً گفتم برای افزایش جریان شیر مادر مکیدن مکرر نوزاد بسیار کمک کننده هست. - سومین دلیل اینکه در روزهای اول خطر افت قند خون در نوزاد وجود داره و به همین دلیل توصیه میشه شیردهی هر دو ساعت انجام بشه. و بعد از هفته اول دیگه نیازی به ساعت زنگ گذاشتن نیست و از هفت روزگی به بعد شیردهی بسته به تقاضای شیرخوار (On demand) انجام میشه.

غربالگری بعدی شنوایی‌سنجی هست که معمولاً روز اول تولد در بیمارستان انجام میشه و نوبت‌های بعدی هم معمولاً در یک ماهگی، سه ماهگی و یک سالگی خواهد بود. از اونجایی که قدرت تکلم و تکامل مغز در کودکان خیلی وابسته به حس شنوایی هست و کودکان کم‌شنوا ممکنه درجاتی از اختلال در تکامل مغز و تکلم پیدا کنن اکیداً توصیه میشه که شنوایی‌سنجی رو در فرزندتون طبق برنامه انجام بدید.

نکته‌ای که در شیردهی به نوزاد اهمیت خیلی زیادی داره، حفظ راحتی و آرامش شما مادران عزیز هست. یعنی نحوه نشستن و در آغوش گرفتن نوزاد باید به‌گونه‌ای باشه که مادر کاملاً راحت باشه. پیشنهاد من برای راحت‌ترین راه نشستن شما مامان مهربون اینه که درحالی‌که روی صندلی یا مبل نشستید، یک بالشت یا تکیه‌گاه زیر بازو و روی پاتون قرار بدید. در مورد نشستن به چند نکته لطفاً توجه کنید: یکی اینکه بهتره پشتی صندلی یا مبل کاملاً صاف باشه چون اگر عقب باشه سینهٔ مادر از شیرخوار دور میشه و گرفتن نوک سینه در دهانش مشکل میشه و اگر به جلو متمایل باشه به عضلات گردن و پشت مادر فشار میاد

۱) مادر در زمان شیردهی در وضعیت راحتی نشسته. ۲) صورت شیرخوار روبروی سینه مادر قرار داره. ۳) تمام نوک سینه همراه با هاله قهوه‌ای رنگ اطراف در زمان مکیدن در دهان شیرخوار قرار داره. ۴) مادر هنگام شیر دادن دردی رو احساس نمیکنه. (نه در سینه و نه در دست‌ها یا گردن) یه مورد رو خوبه اینجا بهتون بگم که تا جای ممکن از شیر دادن در حالت دراز کشیده خودداری کنید. زمانی که مجبور هستید در وضعیت درازکش شیردهی کنید، حتماً نوزاد رو در آغوش بگیرید و بدنش رو در شیبی حدود سی درجه نگه دارید چون شیر خوردن در حالت کاملاً افقی باعث افزایش احتمال اوتیت یا عفونت گوش در نوزاد میشه.

بعضی از مامان‌ها شکایتشون اینه که نوزادشون دهانش رو برای شیر خوردن باز نمی‌کنه، در این مورد یه راهکار بهتون یاد میدم که باعث میشه نوزاد به‌راحتی و بدون جنگ و خونریزی دهانش رو باز کنه، راهکارم اینه که وقتی‌که نوزاد رو در آغوش گرفتید و به اندازه کافی به سینه مادر نزدیک شد، شما باید چهار انگشتتون رو زیر سینه و انگشت شست رو بالای سینه نگه دارید و نوک سینه رو به‌صورت رفت و برگشتی به لب بالای نوزاد بمالید، باورتون نمیشه که نوزاد چقدر راحت دهانش رو باز می‌کنه، حالا نوک سینه همراه با هالهٔ اطرافش رو وارد دهان شیرخوار کنید.

از نکات مهم در مورد بند ناف نوزادان اینه که بند ناف باید در معرض هوا خشک بشه و لطفاً اصلاً از ناف بندهایی که بعضاً در لباس‌های سیسمونی وجود داره استفاده نکنید و در زمان بستن پوشک هم توجه کنید که پوشک زیر بند ناف باشه. بند ناف معمولاً در سن ۱۰ تا ۱۴ روزگی می‌افته، و ممکنه خونریزی مختصری در حد لکه شدن لباس در محل ناف برای یک یا دو روز دیده بشه که طبیعیه. بهترین راه مراقبت از بند ناف خشک نگه‌داشتن اون هست و غالباً نیازی به ضدعفونی نداره و در صورت آلودگی با مدفوع یا ادرار، شستشو با آب و صابون کفایت می‌کنه. فقط حواستون باشه اگر اطراف بند ناف قرمز یا متورم شد یا ترشحات چرکی داشت حتماً به متخصص کودکان مراجعه کنید.

نوزاد شما با هر وزنی به دنیا اومده باشه به‌طور معمول در روزهای اول تولد دچار کاهش وزن میشه، البته تا زمانی که این کاهش وزن کمتر از هفت درصد وزن تولدش باشه کاملاً طبیعی هست. معمولاً بعد از روز چهار تا پنج تولد روند وزن گیری شروع میشه و در هفت تا ده روزگی، نوزاد به وزن تولدش برمی گرده و از این زمان به بعد انتظار داریم روزانه ۲۰ تا ۳۰ گرم افزایش وزن داشته باشه.

معمولاً اولین ویزیت ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از ترخیص از بیمارستان انجام میشه. دومین ویزیت در ۱۵ روزگی نوزاد هست، ویزیت سوم در یک ماهگی انجام میشه و بعد از اون ماهانه ادامه پیدا میکنه تا شش ماهگی.

زردی نوزادی به تغییر رنگ در ملتحمه (سفیدی چشم) یا پوست نوزاد گفته میشه که زمان ایجادش ممکنه از روز اول تولد تا هفته دوم متغیر باشه. اینکه نوزادتون نیاز به بستری خواهد داشت یا نه بستگی به سن بروز زردی و عدد آزمایش زردی داره. البته درهرصورت و هر عدد آزمایشگاهی، زردی در روز اول تولد یعنی در ۲۴ ساعت اول زندگی نوزاد پاتولوژیک هست و عموماً نیاز به بستری خواهد داشت. ولی نیاز به بستری در روزهای بعد به عدد زردی یا بیلی‌روبین نوزاد بستگی داره

پرده‌هایی اطرف مغز همهٔ افراد به اسم پرده مننژ وجود دارن و این پرده‌ها در دوران نوزادی بسیار نازک و نفوذپذیر هستن و هر روز که سن نوزاد بیشتر میشه این پرده‌ها قوی‌تر میشن و نفوذ پذیریشون کمتر میشه. بیلی‌روبین می‌تونه از این پرده‌ها عبور کنه و به مغز نوزاد برسه و بهش آسیب بزنه، پس طبیعیه که در روزهای اول چون پرده‌ها بسیار نازک هستند، حتی مقدار بسیار کم بیلی‌روبین هم میتونه ازشون عبور کنه و منجر به آسیب مغز بشه. پس اینجا تأکید می‌کنم که اگر متخصص کودکان توصیه داشت که نوزادتون بستری بشه، لطفاً حتماً اقدام به بستری نوزاد کنید،

یه اشتباهی که خیلی رایجه بین افراد اینه که بعضاً فکر میکنن نور مهتابی میتونه زردی رو درمان کنه، باید توضیح بدم که مکانیسم درمان زردی نوزادی با دستگاه فتوتراپی از طریق شکستن مولکول‌های بیلی روبین توسط طیف خاصی از نور هست که دستگاه‌های فتوتراپی اون طیف نور رو تولید میکنن و نور لامپ‌های مهتابی اون طیف نور رو نمیتونه ایجاد کنه و هیچ تأثیری در بهبودی زردی نوزادی نداره. پس لطفاً اگر پزشک توصیه به فتوتراپی در منزل کرد حتماً اقدام به اجاره دستگاه‌های فتوتراپی کنید. این توضیحات در مورد زردی در روزهای اولیه تولد صادق هستن. یک مشکل دیگه هم ممکنه پیش بیاد و اون زردی طول کشیده هست که درواقع به تداوم زردی تا دو هفتگی اطلاق میشه.

مهم‌ترین عواملی که باعث طول کشیدن زردی می‌شن و عموماً قابل‌درمان هم هستند عبارت‌اند از عفونت ادراری و کم‌کاری تیروئید

شایع‌ترین علت تب در هفته اول لباس زیاد پوشاندن به نوزاد یا دمای بالای اتاق نگهداری نوزاد هست. - علت دوم کم شیر خوردن نوزاد و درواقع کم‌آبی نوزاد هست. - علت کمتر شایع برای تب در این بازه زمانی می‌تونه عفونت باشه. مخصوصاً وقتی علائم دیگه‌ای مثل خوب شیر نخوردن یا بی‌حالی یا بی‌قراری همراه با تب وجود داشته باشن.

چجوری متوجه علت تب در نوزادمون بشیم؟ همیشه اولین توصیهٔ ما متخصصین اطفال در مورد نوزادی که با تب مراجعه کرده اینه که لباس‌های نوزاد رو کم کنید و سپس نوزاد رو حداقل نیم ساعت با شیر تغذیه کنید، و بعد از تغذیهٔ کافی مجدد دمای بدن نوزاد رو اندازه‌گیری کنید. جالبه بدونید که در بالای نود درصد از موارد، با این اقدامات تب از بین میره که این نشان‌دهنده این موضوعه که نوزاد دچار تب نبوده و درواقع دچار هایپرترمی یا افزایش دمای بدن شده بود، ولی اگر بعد از اقدامات گفته شده کماکان دمای زیر بغل بالاتر از ۳۷.۵ باشه مطرح کننده عفونت هست و نوزاد باید بستری بشه و همونطور که قبلاً گفتم آنتی‌بیوتیک وریدی دریافت کنه.

در مورد گرم بودن اتاق نوزاد که یکی از علل هایپرترمی در نوزاد هست این نکته رو یادآوری می‌کنم که توجه داشته باشید دمای اتاق نوزاد باید بین ۲۲ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد باشه.

در زمان بی‌قراری نوزاد مراحل زیر رو قدم‌به‌قدم انجام بدید. ۱) اول از سیر بودن نوزاد اطمینان حاصل کنید. ۲) دوم اینکه پوشک نوزاد رو چک کنید و در صورت نیاز پوشک رو تعویض کنید. ۳) سوم اینکه دمای اتاق رو چک کنید تا خیلی گرم یا سرد نباشه و همونطور که قبلاً گفتم دمای اتاق باید بین ۲۲ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد باشه. ۴) نوزاد رو کاملاً لخت کنید، گاهی مواقع گزش یا خراشیدگی روی پوست که حتی ممکنه ناشی از مارک روی لباس باشه علت بی‌قراری نوزاد هست. ۵) به چشم‌های نوزاد نگاه کنید، گاهی ممکنه مژهٔ نوزاد به داخل برگشته باشه و منجر به بی‌قراری شده باشه.

کولیک گریه‌های ناگهانی و شدید در نوزاد هست که معمولاً در سه هفتگی شروع میشه و بیشتر در غروب و ساعت‌های اولیه شب اتفاق می‌افته، حداقل سه روز در هفته رخ میده و حداقل مدت سه هفته از شروعش می‌گذره. در زمان کولیک نوزاد معمولاً پاهاش رو به داخل شکم جمع و دست‌ها رو مشت میکنه و صورتش قرمز میشه. عموماً هم هرگونه تلاش والدین برای آرام کردن نوزاد موفق نیست.

طبق تعریف اگر نوزادی در هفته اول تولد بی‌قراری کنه علتش کولیک نیست چون کولیک از سه هفتگی شروع میشه یا اگر در زمان بی‌قراری تب یا استفراغ وجود داشته باشه علت کولیک نیست و باید دنبال علل مهم‌تر مثل عفونت‌های نوزادی یا ریفلاکس بگردیم.

کولیک نوزاد با هر شدتی که باشه معمولاً با بالا رفتن سن نوزاد تا قبل از چهار ماهگی از بین میره.

برای اینکه دقیق متوجه بشید نوزاد با هر بار ریفلاکس چه احساسی پیدا میکنه ازتون می‌خوام حالتی که بعد از استفراغ کردن بهتون دست میده رو به یاد بیارید، با یادآوری احساس سوزشی که در گلو و پشت جناغ بعد از استفراغ احساس میشه، می‌تونید متوجه بشید که نوزادتون بعد از هر بار ریفلاکس چه احساسی پیدا میکنه.

نوزادانی که ریفلاکس دارند مکرر به بدنشون حالت قوسی میدن، یعنی سینه رو به سمت جلو و گردن رو به سمت عقب می‌کشند. به این حالت علامت سندیفر گفته میشه که از علائم اصلی ریفلاکس هست. خوب حالا که با مکانیسم ریفلاکس آشنا شدید، وقتشه که علت‌های ریفلاکس رو براتون توضیح بدم: از شایع‌ترین علت‌های ریفلاکس در نوزادان زیر یک ماه، یکی زیاد شیر خوردن یا over feeding هست و دیگری حساسیت به پروتئین موجود در لبنیات. در مورد زیاد شیر خوردن یا پرخوری باید بدونید که اگر نوزادتون رو دائم و بدون فاصله زیر سینه می‌گذارید و یا در نوزادان شیرخشکی، شیردهی با حجم زیاد و مکرر انجام میشه احتمال وقوع ریفلاکس بالا میره.

یکی از معیارهایی که نشانه ریفلاکس ناشی از پرخوری هست افزایش وزن بیشتر از ۲۰ تا ۳۰ گرم روزانه در ماه اول زندگی هست. برای روشن‌تر شدن علت ریفلاکس در پرخوری باید بگم معدهٔ نوزاد رو به‌صورت یک‌کاسه تصور کنید که دائم شیر داخلش می‌ریزید، حالا بگید که وقتی کاسه پر از شیر بشه چه اتفاقی می‌افته؟ معلومه سرریز میکنه و درواقع ریفلاکس همون شیر سرریز شده از معده هست. میدونید سایز معدهٔ شیرخوارتون چقدر هست؟ معده هر شیرخوار اندازه مشت بسته شدهٔ دستش هست. پس گنجایش اون خیلی کمتر از اون چیزیه که مامان و باباها تصور می‌کنن، بنابراین سریع پر میشه و اگر نوزاد حجم زیادی شیر بخوره، بعد از پُر شدن معده، اضافه‌اش سرریز می‌کنه و به‌صورت ریفلاکس خودش رو نشون میده.

لطفاً ریفلاکس رو جدی بگیرید چون اگر علائمش نادیده گرفته بشه یا به‌موقع تشخیص داده نشه، از اونجایی که نوزادان خیلی باهوش هستن متوجه میشن که بعد از شیر خوردن احساس ناراحت‌کننده ریفلاکس بهشون دست میده و به‌تدریج از شیر خوردن امتناع میکنن و همین کم شیر خوردن باعث کاهش وزن میشه. گاهی اوقات شیرخوارانی که برای اولین بار به مطبم مراجعه میکنن و علت مراجعه هم کاهش وزن شیرخوارشون هست، در بررسی متوجه میشم که این شیرخوار ریفلاکس پنهان داشته که متأسفانه تشخیص داده نشده و حالا والدین با عوارضش که کاهش وزن هست مراجعه کردند.

متأسفانه سندرم مرگ ناگهانی نوزاد یا شیرخوار یکی از علل اصلی مرگ و میر در سن زیر یک سالگی هست. البته هنوز علت اصلی این مرگ دقیقاً مشخص نشده، ولی در تحقیقات دیده شده که در شرایط خاصی احتمال وقوع اون بیشتر میشه. مثلاً در نوزادان نارس یا نوزادان با وزن بسیار کم در زمان تولد، و یا در نوزادانی که بدو تولد مشکل تنفسی داشته‌اند و احیاناً احیا شده باشند، احتمال وقوع سندرم مرگ ناگهانی شیرخوار بیشتر هست.

دمای اتاق نوزاد کنترل بشه تا سرد یا خیلی گرم نباشه، متأسفانه این مشکل بیشتر در فصل زمستان رخ میده، به دلیل اینکه والدین دمای اتاق رو خیلی بالا می‌برند چون نگران سرماخوردن نوزادشون هستن. دمای اتاق نوزاد باید بین ۲۲ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد باشه، لطفاً برای پیشگیری از این مشکل حتماً دماسنج در اتاق نوزاد نصب باشه و دمای اتاق مرتب چک بشه و در محدوده ۲۲ تا ۲۶ حفظ بشه.

مراقبت از ناحیهٔ پوشک و پیشگیری از ادرار سوختگی هم از مباحث مهمی هست که ممکنه مامان و باباها رو درگیر کنه، چرا که التهاب در این ناحیه باعث بی‌قراری در نوزاد و شیرخوار میشه. برای پیشگیری از ایجاد این مشکل توصیه می‌کنم که در صورت امکان بعد از هر بار تعویض پوشک بدن نوزاد با آب شسته بشه و تأکید می‌کنم شستشو با آب کفایت میکنه و مصرف شامپو یا شوینده توصیه نمیشه، چون مصرف مواد شوینده با تغییر اسیدیته (PH) پوست ناحیه پوشک، نوزاد رو مستعد عفونت‌های قارچی میکنه. اگر هم امکان شستشوی کامل با آب براتون وجود نداره توصیه می‌کنم از پنبه یا دستمال‌های نخی آغشته به آب برای پاک کردن ناحیهٔ پوشک استفاده کنید و تا جای ممکن از دستمال‌های پاک کننده کودک مگر در موارد ضروری استفاده نکنید.

- محل ختنه به مدت ۴۸ ساعت با گاز وازلینه پانسمان بشه. - پماد تتراسایکلین روزی ۳ مرتبه بر روی حلقه و آلت تناسلی موضعی استفاده بشه. - در صورت آلوده شدن محل ختنه با مدفوع، با آب و صابون شسته بشه. - تا حد امکان پوشک نوزاد باز نگه داشته بشه. - حداکثر ۷ روز بعد از انجام ختنه باید توسط پزشک ختنه‌کننده ویزیت انجام بشه.

در روزهای اول شیر مادر حجم کمی داره ولی در این حجم کم، میزان چربی بسیار بالایی وجود داره که میتونه کاملاً نیاز نوزاد رو برآورده کنه. البته تأکید می‌کنم که لطفاً مکرر نوزاد رو زیر سینه ببرید چون با مکیدن مکرر سینه مادر توسط نوزاد سیگنال‌هایی به مغز مادر ارسال میشه که منجر به ترشح هورمون اکسی‌توسین میشه. این هورمون ترشح شیر رو افزایش می‌ده. پس مادران عزیز لطفاً در مورد این موضوع اصلاً نگران نباشید، تنها کاری که لازمه انجام بدید اینه که شیردهی مکرر داشته باشید تا هرچه سریع‌تر جریان شیرتون برقرار بشه.

نوزاد معمولاً در زمان گرسنگی یکی از علائم زیر رو نشون میده: ۱) افزایش حرکات چشم ۲) باز کردن دهان و بیرون آوردن زبان ۳) گذاشتن دست در دهان ۴) مکیدن دست و انگشتان ۵) برگرداندن سر به سمت سینه مادر ۶) نق‌نق کردن نکته‌ای که باید اینجا یادآوری کنم اینه که گریه یکی از علامت‌های دیررس گرسنگی هست و در زمانی که شیرخوار گریه میکنه ممکنه سخت سینه مادر رو بگیره پس باید به نشانه‌های گرسنگی توجه کنید تا قبل از اینکه کوچولوی عزیزتون بخواد به گریه بیفته، شیردهی رو شروع کرده باشید.

بیلی روبین چه عوارضی ممکنه روی مغز نوزاد به‌جا بگذاره؟ در موارد شدید و بسیار بالا این زردی منجر به عقب‌افتادگی ذهنی در نوزاد میشه و در مواردی که خیلی شدید نباشه باعث کاهش ضریب هوشی و اختلال مهارت‌های ظریف عملکردی مثل نقاشی و طراحی و سایر فعالیت‌های هنری در فرزندتون میشه.