کتاب میرزا ملکم خان ناظم الدوله و نظریه پردازی مدرنیته ایرانی

مدرنیته در ایران سه مرحله حیرت، شیفتگی و شک پدید آورد.

از این معنی حیرتم به حیرت افزود که در این ازدحام و فتور که اگر در شهری از ایران واقع شده بود، از شب دوشنبه تا به‌حال ده هزار تن بیشترک به معرض قتل و هلاک برآمده بودند، غریب‌تر آن‌که... ] مسئولان امر[از حکم مقصر فارغ نشده‌اند، و مطلب از ایراد این گزارشات آشکارکردن خیرخواهی و بی‌ازاری و آزادی مردم این شهر است که تا گناه بر گناهکار ثابت نشود، به‌معرض مؤاخذه درنیاورند که ترسند مبادا بی‌گناهی را آزار رسانده باشند. (۳)

میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله و نظریه‌پردازی مدرنیته ایرانی اندیشه ایرانی ۵ نویسنده: حجت‌الله اصیل انتشارات کویر

۱. علم سنجش علم و عقل از عناصر پایدار اندیشه ملکم است، وی علم‌گراست و تأثیر مثبت علم را در حل مشکلات انسان بی‌چون و چرا می‌داند. معتقد است که «بنیاد ترقی بر علم کسبی است» و عقل بسیط فارغ از علم وتجربه را کاره‌ای نمی‌داند. دولتمردان ایران را که برای رویارویی با مسائل جامعه به عقل ساده خویش اعتماد می‌کنند، می‌نکوهد. در گرایش به علم پیرو اگوست کنت فرانسوی پدر جامعه‌شناسی نوین است. کنت برای سیر عقلی بشر سه مرحله زی کمالی می‌شناخت: مرحله ربّانی، مرحله فلسفی (ماوراءالطبیعه) و مرحله