ناممکن است تاکنون نام حسن صباح را نشنیده باشیم. این شخصیت تاریخی به دلیل اثرگذاری گستردهی خود که دههها پس از مرگش نیز ادامه یافت، از جنجالیترین رهبران تاریخی است که نه فقط تاریخنگاران که نویسندگان داستانی نیز با اقتباس از او و زندگیاش کتابهای بسیاری نوشتهاند. اهمیت تاریخی این شخصیت در بستر فرهنگی – اجتماعی است که در دورهی حکومت خود، یعنی اسماعیلیان نزاری ایجاد کرد و حالا این تاریخ فقط به ملت ایران متعلق نیست. ثبت جهانی قلعه الموت و شش دژ دیگر اسماعیلیان در یک پروندهی زنجیرهای توسط یونسکو، یعنی از این پس این مجموعهی تاریخی بخشی از میراث مشترک بشریت است. به همین بهانه در این یادداشت طاقچه به معرفی کتابهایی میپردازیم که هم دانش خودمان را دربارهی اسماعیلیان و حسن صباح بالا میبرند، هم در ثبت جهانی این محوطهی تاریخی موثر بودهاند. با ما همراه باشید.
الموت چگونه ثبت جهانی شد؟
قلعه الموت از مشهورترین دژهای تاریخی ایران است که در منطقهی الموت استان قزوین ساخته شده. این بنای تاریخی بر روی صخرهای باریک و کشیده، در ارتفاع حدود ۲۱۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد که از سه طرف با پرتگاههای بسیار عمیق احاطه شده. بر اساس شواهد تاریخی بنای اولیهی قلعه در قرن نهم میلادی و در دورهی حکومت جستانیان دیلم ساخته شد. اما شهرت واقعی آن از سال ۱۰۹۰ میلادی شکل گرفت، یعنی زمانی که حسن صباح بدون نبردی گسترده، کنترل قلعه را به دست گرفت و از آن پس الموت مرکز حکومت اسماعیلیان نزاری شد. حدود ۱۶۶ سال این قلعه پایتخت سیاسی، نظامی و فکری حکومت اسماعیلیان بود و در این مدت شبکهای از قلعههای کوهستانی از طریق الموت اداره میشد.
در دو دههی گذشته بسیاری از باستانشناسان و تاریخنگاران و در صدر آنها …
