مشهور است که در سال ۳۲۹ هجری قمری رودکی سمرقندی، پدر شعر فارسی، درگذشته است؛ همان سالی که فردوسی در طوس یکی از شهرهای خراسان بزرگ به دنیا میآید. دو سال پس از این تاریخ حکومت قدرتمند سامانی فرو پاشید و غزنویان بهجای آنها بر مسند قدرت نشستند؛ اگرچه از بازماندگان سامانی تا سالها در منطقهی خراسان حکمرانی میکردند. فردوسی پس از مطالعهی منابع تاریخ ایران، دست به سرودن شاهنامه زد. گفته میشود اولین داستانی که سرود داستان بیژن و منیژه بود؛ و این یعنی فردوسی شاهنامه را به این ترتیبی که اکنون در دسترس ماست، نسروده، اما خودِ او در پایان کارشْ داستانها و بخشهای اساطیری، حماسی و تاریخی را بهترتیب مرتب و تدوین کرده است. حاصل کار که بخش اعظم عمر و زندگیاش را برای آن گذاشت منظومهای حماسی شد که بین پنجاه تا شصتهزار بیت دارد. همین تفاوت ابیات مشخص میکند که در طول تاریخ کاتبان نسخههای مختلفی از این متن به دست دادهاند. بدین معنی که در هر دورهای، با توجه به مذهب و اعتقاد کاتب و حتی گرایشهای سیاسی و فکری وی در نسخهبرداری از متن شاهنامه دخیل بوده است. مثلاً وقتی به کتابت بخشی از شاهنامه میرسیده که با آیین و آداب مذهبیاش همخوانی نداشته، دست در نسخهی اصلی میبرده و تغییراتی در آن وارد میکرده است. همان تغییراتی که نسخهشناسان امروزه از آن به ابیات الحاقی نام میبرند و معتقدند که فردوسی در اصل چنین نگفته است.
در یادداشت پیشِ رو از وبلاگ طاقچه، تلاش کردهایم تاریخچهای از نسخهها و تصحیحهای مختلف شاهنامه، ویژگیهای آنها و بهترین تصحیح این منظومهی کهن حماسی فارسی ارائه دهیم.
بهترین تصحیح کتاب شاهنامه کدام است؟
کتاب شاهنامه فردوسی بزرگترین و اصیلترین حماسهی منظوم فارسی است و یکی …
