اطلس تاریخی آسیای مرکزی
یوری بِرگِل
ترجمهٔ گودرز رشتیانی
تهران: سمت، ۱۴۰۳
۲۸۹ ص. ۵۰۶۰۰۰۰ ریال.
کمتر جایی از جهان را میتوان سراغ کرد که در طول تاریخ بهنوعی در معرض تاختوتاز نیروهای مختلف نبوده باشد و در این میان از لحاظ شدّت و حدّت و استمرار کمتر جایی چون آسیای میانه است به دلیل سرریز کموبیش پیوستهٔ گروههای کوچرو از حدود شمالی و غربی چین بدین سو در یک دورهٔ طولانی از تاریخ.
در قیاسِ با صفحات غربی و شمال غربی کشور، که در آنها ایران کموبیش با چند قدرت بزرگ و شناختهشدهٔ جهانی طرف بود و مجموعهای از حکومتهای حائل در ادواری چند، درک و شناخت آنچه ایران در صفحات شرقی و شمال شرقی قلمروش با آن روبهرو بود، به دلیل کثرت و گوناگونی پیشگفته و ناروشن بودن منشأ و خاستگاه بسیاری از این نیروها، کار دشواری است.
همانگونه که در مقدمهٔ نویسندۀ کتاب اطلس تاریخی آسیای مرکزی در توضیح ضرورت تدوین چنین مجموعهای نیز گوشزد شده است در بررسیهای موجود «نقشههای گوناگونی به صورت پراکنده... مرتبط با آسیای مرکزی یافت میشود که معمولاً به مناطق محدود یا دورههای زمانی خاص مربوط میشوند و در بیشتر موارد رضایتبخش نیستند.» (ص ۷) و بر همین اساس یوری بِرگِل در اوایل دههٔ ۲۰۰۰ میلادی در تلاش تهیه و تدوین یک اطلس تاریخی برآمد که در همان ایام (۲۰۰۳) منتشر شد و اینک به همّت دکتر گودرز رشتیانی ترجمه شده و در دسترسِ علاقهمندان قرار گرفته است.
یکی از مزایای اصلی کار، روشن شدن منشأ و خاستگاه بسیاری از این گروههای کوچرو و تقسیم دورهٔ زمانی مورد بحث و پیشرویهای آنها به سمت حدود شرقی و شمال شرقی ایران است که تا پیش از دورهٔ اسلامی در بسیاری از موارد برای امپراتوریهای ایران جنبهای حاشیهای داشت ولی در مراحل بعد …
