مقالۀ پیش رو ترجمۀ دو مدخل کوتاه است از دانشنامۀ ایرانیکا: «ایوانف، ولادیمیر آلکسییوویچ» (Vol. II, Fasc. ۱, p. ۸۴) و «انجمن مطالعات اسماعیلی» (Vol. XIV, Fasc. ۳, pp. ۲۹۸-۳۰۰)، به قلم فرهاد دفتری. ولادیمیر ایوانف (۱۸۸۶-۱۹۷۰)، خاورشناسی بود متفاوت با دیگر همکاران هممیهن خویش که بخش عمدهای از زندگیاش را در ایران و هند گذراند و سرانجام در تهران درگذشت.
ایوانف نخستین اروپایی بود که به آثار اسماعیلی هند دسترسی یافت و در تحقیقات خود از کتابخانههای شخصی بسیاری از اعضای دیگر شاخههای اسماعیلی همچون شیعیان بُهره نیز استفاده میکرد، برای نمونه او دوستی پایداری با عباس همدانی، استاد تاریخ خاورمیانه در دانشگاه ویسکانسین و عضو برجستۀ اسماعیلیان سورات هند داشت. وی بهرغم بیم از رنجش احساسات دوستان اسماعیلیاش نظرات خاص خود را بیان میکرد و از طرح اصطلاحات جدیدی چون «صوفی-اسماعیلی» برای بیان روابط دوستانه و نزدیک اسماعیلیان و صوفیان در محیطهای ایرانی و هندی هراسی نداشت.
انجمن مطالعات اسماعیلی نیز مؤسسهای بود تحقیقاتی که به کوشش ایوانف تأسیس شد و سهم عمدهای در بازشناسی جماعات شیعی ایران و هند و بدخشان داشت. چندی پیش پژوهشهایی در کیش اسماعیلی کهن ایران (ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: اساطیر، ۱۳۹۵) از ایوانوف به چاپ رسیده است.
فرهاد دفتری، نویسندۀ این هر دو مدخل نیز با انبوهی از کتاب و مقاله در معرفی اسماعیلیان مستغنی از معرفی است و تنها میتوان بدین اشاره کرد که پیش از این شرح حالی از ایوانف را برای مجلۀ آینده نیز نوشته بود: («ولادیمیر ایوانف»، آینده، ش ۹، ۱۳۶۲، صص ۶۶۵-۶۷۴).
پ.ش.
۱. ولادیمیر ایوانف
ایوانف، ولادیمیر آلکسییوویچ (تولد: سنپترزبورگ، روسیه، ۳ نوامبر ۱۸۸۶ - درگذشت: تهران ۱۹ …
