۱. مقدمه
فردریش آگوست فون هایک، اقتصاددانی پرتألیف و حوزۀ پژوهشهای وی فراتر از علم اقتصاد است. هایک اقتصاددانی است که در حقوق، روانشناسی و روششناسی علم نیز پژوهشهای مهمی انجام داده است و در حوزۀ موضوعات اقتصاد محض نیز از سرآمدترین اقتصاددانهاست. هایک در سال ۱۹۷۴ به دلیل دستاوردهایش در مباحث مربوط به پول و نوسانات اقتصادی و وابستگی متقابل پدیدههای نهادی، اجتماعی و اقتصادی، جایزۀ نوبل دریافت کرد. در بین آثار پرتعداد هایک، سهگانۀ «قانون، قانونگذاری و لیبرتی» از شهرت و البته اهمیت بیشتری برخوردار است. هایک این سهگانه را بین سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۹ نوشت. هرچند هایک هر مجلد را به یک موضوع خاص اختصاص داد (مجلد اول: قاعده و نظم. مجلد دوم: سراب عدالت اجتماعی و مجلد سوم: نظم سیاسی مردمان آزاد) اما قلمروی بحث بهطور خاص اقتصاد سیاسی بود. این نکته خود را در زیرعنوان کتاب نیز بهخوبی نشان میدهد: «بیانیۀ جدید اصول لیبرالی عدالت و اقتصاد سیاسی». اقتصاد سیاسی هایک بهخوبی در سهگانه منعکس شده است اما برای نحوۀ تکوین اقتصاد سیاسی هایک لازم است به فراتر از مجلدات رفت و تنها پس از ردیابی سرچشمۀ تکوین اقتصاد سیاسی هایک است که میتوان بار دیگر به سهگانه بازگشت و آن را بازخوانی کرد.
در این نوشتار نشان داده میشود که ایدۀ اقتصاد اجتماعی وبر امکانی را میگشاید که در پی آن شرایط تکوین اقتصاد سیاسی هایک فراهم شده است. با این حال، به دلیل وجود گسستهای مهم، اقتصاد اجتماعی وبر، در هایک به اقتصاد سیاسی تبدیل میشود.
۲. پسزمینۀ تاریخی
نیمۀ دوم قرن نوزدهم مهمترین دوران تکوین علوم انسانی مدرن است. در کنار شکلگیری بسیاری از مفاهیم اولیۀ علوم انسانی، این دوره نبردگاه مسائل روششناختی نیز بوده است. …
