معرفی کتاب های ممنوعه در جهان

معرفی کتاب های ممنوعه در جهان

2020-01-15 7 نویسنده بنوشه فرهت
در 8 دقیقه بخوانید

کتاب های ممنوعه هم داستان‌هایی دارند برای خودشان. داستان ممنوع شدنشان، داستان پیدا کردن کتاب در آن تب‌وتاب ممنوعیت و موجود نبودنش، داستان چاپ‌شدن‌های پنهانی و دست‌به‌دست شدن بین خوانندگان، داستان رفع ممنوعیت و هزاران داستان بعدازآن. جالب اینکه فرقی نمی‌کند کجای جهان باشد و دلیل ممنوعیت در چه حوزه‌ای بگنجد، روال همین است و این‌همه ماجراهایی که به وجود می‌آیند هم اغلب مشابه هم هستند. همین حد از هیجان برای این دسته از کتاب‌ها دلیل خوبی بود تا در یک پست به معرفی کتاب های ممنوعه بپردازیم. کتاب‌هایی که همچنان ممنوع هستند و یا آنهایی که شاید حتی ندانیم روزگاری ممنوع بوده‌اند.

موش‌ها و آدم‌ها

خواندن کتاب‌هایی که جوایز معتبر جهانی گرفته‌اند، انتخاب خوبی است. کتاب «موش‌ها و آدم‌ها» که جایزه نوبل ادبیات را از آن خود کرده است، یکی از همین کتاب‌هاست. «جان اشتاین‌بک» نویسنده‌ی شناخته‌شده آمریکایی در این کتاب به سراغ دنیای آدم‌ها رفته است و با روایت آرزوهای آنها، در قالب این داستان به مامنی می‌پردازد که افراد از تنهایی به آن پناه برده‌اند؛ یعنی همان آرزوهایشان. او به‌خوبی توانسته از پس پرداختن به ماهیت رویا و توانایی نیروهای بیرونی و دیگر اتفاقات در جلوگیری از رسیدن آدمی به رویاهایش بربیاید و زندگی، مشغولیات و تمنیات طبقه کارگر را به بهترین نحو در میان آنها بگنجاند. او با روایت زندگی دو کارگر و تصویر آرزوی آنها برای خرید یک مزرعه و در پی آن مستقل شدن و ایجاد تغییر در زندگی خود، قالب داستانی این کتاب را پیش برده است و در چهارچوب یک داستان ساده، نه‌تنها از قدرت رویا سخن می‌گوید که تلاش دارد به مفهوم پاینده بودن این عنصر در ذهن آدمی نیز اشاره داشته باشد.

دو قرن سکوت

کتاب دو قرن سکوت اثری بزرگ و ارزشمند از استاد عبدالحسین زرین‌کوب است. این کتاب درباره سرگذشت ایران در دو قرن پس از حمله‌ی اعراب به ایران و ورود اسلام به سرزمین ماست. در این کتتاب زرین‌کوب سعی کرده رویدادهای تاریخی مختلف را بررسی کند. درباره این برهه حساس تاریخی عموم نویسندگان سکوت کرده‌اند و یا نگاهی اجمالی به این دوره داشته‌اند. اما این دوره از اهمیت بسیاری برخوردار است، چرا که سنگ‌بنای روند تاریخی جدیدی در سرزمین ما شده است. این کتاب پس از انتشار ماجراهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. تا مدت‌ها دو قرن سکوت جزو کتاب های ممنوعه بوده و نسخه‌ی افست آن در خیابان‌ها به فروش می‌رسید. اما این روزها مجددا منتشر شده است. در یادداشت «معرفی و بررسی کتاب دو قرن سکوت» سرگذشت این کتاب و بخشی از ماجراهای آن را گفته‌ایم. پیشنهاد می‌کنیم این یادداشت را هم بخوانید.

قلعه‌ی حیوانات؛ یکی از کتاب های ممنوعه سیاسی

بیشتر ما کتاب قلعه حیوانات را با این جمله‌ی معروفش به یاد می‌آوریم: «همه حیوانات برابرند اما بعضی برابرترند». «جرج اورول» در این کتاب با زبانی نمادین به بیانی توصیفی از جامعه می‌پردازد. خصوصیاتی که در این نمادها قابل دریافت هستند می‌توانند برای هر جامعه‌ای صدق کنند و همین امر داستان را به‌شدت باورپذیر کرده و نظر طرفداران زیادی را به خود جلب کرده است. نویسنده جامعه‌ای از حیوانات را به تصویر کشیده که با تصویری از یک جامعه آرمانی و با ترسیم یک هدف غایی به پا خاسته و جنبشی جمعی را آغاز می‌کنند. در میانه‌های راه اما اتفاق‌هایی پیش پای این جنبش قرار می‌گیرد که آن را از مسیر اصلی خود خارج می‌کند و این امر تا بدان جا پیش می‌رود که به‌تدریج چیزی از آن ایده‌آلِ نابِ ترسیم‌شده، باقی نخواهد ماند. روایت قلعه حیوانات به‌قدری ملموس است و نمادها چنان قابل‌تشخیص هستند که کتاب در ترجمه‌های مختلف خود نیز موفق بوده و خوانندگان و طرفداران زیادی برای خود پیداکرده است.

پیشنهاد می‌کنیم یادداشت «چرا باید کتاب مزرعه حیوانات را بخوانیم؟» را بخوانید.

کشتن مرغ مقلد

کتاب «کشتن مرغ مقلد» از آن دسته کتاب‌هایی است که برخی به آموزنده بودن آن اقرار دارند و برخی دیگر آن را مضر می‌دانند. همین دسته دوم باعث شده بودند این کتاب که برنده جایزه پولیتزر داستان در سال ۱۹۶۱ میلادی شده بود، در دسته کتاب های ممنوعه جای گیرد. «هارپر لی» در این کتاب در قالب داستانی اجتماعی تلاش کرده با کندوکاوی در رفتارهای انسانی به مفاهیمی چون عشق، نفرت، معصومیت، قضاوت و پیامدهای آن بپردازد. مواجهه همزمان انسان‌ها با مسائلی متفاوت در حیطه‌های خیر و شر در بستر پرداختن به مسائلی چون اختلاف طبقاتی و بی‌عدالتی جامعه آن زمان از نکات بارز این کتاب به شمار می‌رود. روایت ماجرای وکیل شریفی که مبنای کارش عدالت و راستی است و توجهی به جامعه نژادپرست و قضاوت‌های جاهلانه‌ی مبتنی بر رنگ پوست و تراز اجتماعی آنها ندارد. گاردین این کتاب را در بین برترین رمان‌های انگلیسی‌زبان قرار داده است.

تا به حال کتاب‌های علمی بسیاری در لیست کتاب های ممنوعه قرار گرفته‌اند. پیشنهاد می‌کنیم اگر به خواندن کتاب‌های علمی علاقه دارید، یادداشت «معرفی کتاب‌هایی برای افزایش اطلاعات عمومی» را هم بخوانید.

ناطور دشت

«جروم دیوید سالینجر» که نام او را بیشتر به‌صورت «جی.دی. سالینجر» بر روی کتاب‌ها دیده‌ایم در این کتاب خود به روایت «تضاد» می‌پردازد. قهرمان داستان جوانی است که نه‌تنها در دنیای بیرون که در درون خود نیز با تضاد مواجه شده است و همین اتفاق سبب شده تا در جای‌جای کتاب با نوعی حدیث نفس و واگویه‌های خودمانی قهرمان با خودش مواجه باشیم. شخصیت اصلی داستان نمونه‌ای ساده و حاضر از جوانی است که می‌تواند در هرکجای دنیا زندگی کند و این همزادپنداری سبب اقبال خوانندگان به کتاب شده است. روایت چنان دل‌نشین و ساده بیان‌شده که حتی در زبانی غیر از زبان‌اصلی نیز بر دل خواننده می‌نشیند و باورپذیر می‌نماید. همین موضوع سبب شد که این کتاب در فهرست کتاب‌های برتر جهان قرارگرفته و در سایت گودریدز رای نسبتا بالایی را از سوی خوانندگان به خود اختصاص دهد. این کتاب در میان نوجوانان و جوانان نیز طرفدار بسیاری دارد.

فارنهایت ۴۵۱

داستانی تخیلی با بن‌مایه سانسور و حذف کتاب از چرخه زندگی انسان. روایتی جنجالی از دنیایی که خواندن یا داشتن کتاب در آن جرم محسوب می‌شود. داستانی چالش‌برانگیز که در آن یک آرمان‌شهر معکوس تصویر شده است؛ جایی که آزاداندیشی را برنمی‌تابند و آدم‌ها با استفاده از داروهای شادی‌آور روح و جان خود را واگذار کرده‌اند. داستان به توصیف جامعه‌ای می‌پردازد که در آن کتاب‌ها را از بین می‌برند و صاحبان آنها را به جرم داشتن کتاب، محکوم می‌کنند. «ری بردبری» برای این کتاب خود موفق به کسب جوایز ادبی مختلفی شده است. بعدها فیلمی با همین نام و به اقتباس از این کتاب ساخته شد که تماشاگران زیادی از آن استقبال کردند.

آلیس در سرزمین عجایب

در این کتاب ما با داستانی خیالی مواجهیم. آلیس در پی یک بازیگوشی بچه‌گانه وارد دنیایی در زیرِ زمین می‌شود. دنیایی فانتزی که در آن اتفاقاتی خارج از قاعده و قانون دنیای معمول در جریان است. نویسنده در این کتاب نه در پی یک داستان‌گویی صرف که دنبال خلق دنیایی پرهیجان و اسرارآمیز برای کودکان بوده است. خیال‌پردازی نامحدودی که در خلق این اثر به کار گرفته‌شده باعث جذب مخاطبانی از دیگر رده‌های سنی شد و درنتیجه کتاب با استقبالی بی‌نظیر از سوی مخاطبان مواجه شده است. همین موضوع سبب شد تا برداشت‌های متفاوتی نیز از آن، در دنیای تصویر و حتی در دیگر هنرها پدید آید. این داستان به زبان‌های مختلفی در دنیا ترجمه‌شده است و می‌توان گفت از شناخته‌شده‌ترین آثار جهان است.

کاندید

نقلی وجود دارد که می‌گوید ولتر نویسنده توانای این کتاب در مورد این اثرش گفته: «باید دیوانه باشند اگر فکر می‌کنند که من این را نوشتم» که این جمله برآمده از سانسور موجود در آن زمان است. ولتر در این کتاب در خلال بازگویی یک روایت نه‌چندان پیچیده و در قالب و ساختار بازگویی شرح‌حال جوانی دورافتاده از معشوق خود، به بیان دیدگاه‌های فلسفی خود پرداخته است. چندین اقتباس سینمایی موفق از این کتاب انجام‌گرفته و ترجمه‌های مختلفی نیز از آن به فارسی موجود است.

تبصره‌ی ۲۲

«تبصره ۲۲» کتابی در مورد جنگ و علیه آن است. نام کتاب از قانون حاکم در روایت کتاب گرفته‌شده است که می‌گوید: «اگر کسی با میل خود در ماموریت‌های مرگبار جنگی شرکت کند، دیوانه است، پس می‌تواند تقاضای معاف شدن بدهد، اما همین درخواست معافیت نشان می‌دهد که او سالم و عاقل است پس شرایط لازم برای معاف شدن را ندارد». قانونی که فرد را در چرخه‌ای خود تکرارشونده قرار می‌دهد. واکنش‌ها به این کتاب را می‌توان جمع اضداد نامید. عده‌ای آن را تحسین کرده و ستوده‌اند و برخی دیگر آن را رد کرده‌اند. تحسین‌کنندگان بر این باورند که کتاب «تبصره ۲۲» نه‌فقط در باب تقبیح جنگ که اثری در نقد دنیای مدرن و تعاملات جاری در آن است. قرارگیری در طیف متنوعی از رد و تحسین مانع حضور این کتاب در رده برترین‌ها نشد بلکه این اثر در جایگاه پرفروش‌های بازار نشر نیز قرار داشت. بااینکه از زمان انتشار کتاب مدت‌ها گذشته است اما روایت آن همچنان برقرار و به‌روز است. گویی نویسنده‌ای از همین روزگار اخیر، دست‌به‌قلم برده و آن را نگاشته است.

دکتر ژیواگو

نویسنده روس «بوریس پاسترناک» در این کتاب با روایت زندگی یک پزشک در تاریخ روسیه پیش می‌آید و در خلال روایت کردن احوال و زندگی او رویدادهای بزرگ این کشور را نیز به تصویر می‌کشد. انتشار این کتاب تا سال‌ها پس از نوشته شدنش جزو کتاب های ممنوعه بود. چراکه آن را خلاف سیاست رایج در شوروی سابق می‌دانستند. بر اساس این کتاب یک فیلم و یک سریال با همین عنوان نیز ساخته‌شده است.

دایی جان ناپلئون

ایرج پزشک‌زاد با هنرمندی تمام توانسته با خلق شخصیت‌هایی که نماینده مردم مختلف جامعه از طبقات اجتماعی متفاوت هستند، داستانی جذاب خلق کند. شخصیت‌پردازی‌های درست و دقیق و ساختار صحیح نوشتار سبب شد تا داستان باورپذیر و دلنشین بنماید. قلم روان پزشک‌زاد و بیان ساده‌ای که برای روایت خود انتخاب کرده تاثیری انکارناپذیر بر موفقیت این اثر داشته است. این کتاب پایه‌ی یک مجموعه تلویزیونی به همین نام و به کارگردانی ناصر تقوایی شد که این اثر هم طرفداران بسیاری داشته و دارد. اصول یاد‌شده در موفقیت کتاب در کنار توانمندی کارگردان، نقش مهمی در تاثیرگذاری این سریال داشته‌اند و همین امر سبب شد تا نظر جمع زیادی از مخاطبان به آن جلب شود. نویسنده پزشک‌زاد در کتاب «دایی جان ناپلئون» ضمن تصویرسازی نقادانه از جامعه ایرانی به‌خوبی توانسته انعطاف و شادابی آن را نیز نشان دهد. این کتاب تا سال‌ها پس از انقلاب جزو کتاب های ممنوعه بود.

‌پیشنهاد می‌کنیم یادداشت « انتشار کتاب دایی جان ناپلئون بدون سانسور بعد از ۴۰ سال » را بخوانید.

ترس‌ولرز

دکتر غلام‌حسین ساعدی نامی آشنا در حوزه رمان و نمایشنامه‌نویسی است. کتاب «ترس‌ولرز» از این نویسنده‌ی معاصر در سال ۱۳۴۷ به چاپ رسیده، مدتی در فهرست کتاب های ممنوعه بوده و پس‌ازآن بارها تجدید چاپ شده است. ساعدی در این اثر خود با هنرمندی تمام بستری خیالی برای روایتش خلق کرده است. او کلیدواژه‌های آشنایی به ما می‌دهد گویی روایت در ایران و در منطقه‌ای در جنوب کشور اتفاق افتاده است اما درعین‌حال خبری از دیگر المان‌های مرتبط با بوم مانند کلمات مرسوم در لهجه افراد و یا مکان‌ها نیست. او در این روایت توانسته به القای مفهوم ترسی که در عدم آگاهی رخنه کرده و آدمی را هرلحظه تحت‌فشار بیشتری می‌گذارد، بپردازد. ساعدی در این کتاب با پرداختن به ترس برآمده از وهمی غریب، تلاش کرده به قدرت و تاثیرگذاری «افکار» پرداخته و برتری توان «فکر» و «اندیشه» بر توان «شخص» را مدنظر قرار دهد. نویسنده به‌خوبی توانسته قدرت وهم خواننده را هوشیار و فعال نگه‌داشته و به مدد آن ماجراهای داستان خود را پیش ببرد. در این روند ساعدی تلاش کرده برداشت شخصی خود به‌عنوان نویسنده را از روند ماجرا دور نگه‌داشته و داستان را بر پایه بستر روایی تعریف‌شده پیش برد. او خواننده را در متن داستان درگیر کرده و او را وادار به تفکر در باب چرایی رخ دادن اتفاقات مختلف داستان می‌کند. خواننده در این حالت با بهره‌گیری از توان ذهنی و قدرت تحلیل خود به نتیجه درستی در حوزه رخداد‌های واقع‌شده می‌رسد و یا همچون قهرمانان داستان در هاله‌ای از ترس فرو می‌رود.

بعضی از کتاب‌های صادق هدایت هم در روزگاری جزو کتاب های ممنوعه بودند. برای آشنایی بیشتر با صادق هدایت و کتاب بوف کور این یادداشت را بخوانید. همچنین اگر علاقه دارید کتاب های صادق هدایت و چند کتاب دیگر را رایگان دانلود کنید، پیشنهاد می‌کنیم یادداشت «از کجا کتاب رایگان دانلود کنیم؟» را بخوانید.

عزازیل؛ از جمله کتاب های ممنوعه تاریخی

عزازیل نامی است که به شیطان نسبت می‌دهند. تا به حال کتاب‌های زیادی را به این نام نسبت داده‌اند. شاهین نجفی کتابی با عنوان ازازیل دارد که جزو کتاب‌های ممنوعه است. بوریس آکونین هم کتابی با عنوان عزازیل دارد. کتابی جنایی که به شدت پیچیده و البته جذاب است.

در اینجا ما قصد داریم کتاب دیگری با همین نام معرفی کنیم. عزازیل نوشته یوسف زیدان، داستانی است که از روی پوست‌نوشته‌های کشف شده در سایت های تاریخی شمال شرقی شهر حلب بازنویسی شده است. یوسف زیدان متن این پوست نوشته‌ها را ترجمه کرده و در قسمت‌هایی که متن قابل خواندن نبوده، داستان را با قلم توانمند خود تکمیل کرده است. این کتاب پیچیده و مرموز است. پیشنهاد می‌کنیم اگر به موضوع‌های تاریخی علاقه دارید، این کتاب را بخوانید.

پادکست رادیو رو طاقچه؛ اپیزود ممنوعه

رادیو رو طاقچه اسم پادکست طاقچه است. در رادیو رو طاقچه ما به کوچه پس کوچه‌های دنیای کتاب‌ها سر می‌زنیم و هربار داستانی تازه و متفاوت را برای شما درباره دنیای کتاب‌ها تعریف می‌کنیم. در قسمت اول این پادکست به سراغ کتاب‌هایی رفته‌ایم که زمانی داشتنشان جرم بود و نویسنده برای نوشتن کتاب آزارده شده است. ممنوعه شما را به طرف دیگر خط قرمز حکومت‌ها می‌برد. با گوش دادن به این قسمت سری بزنید به دنیای کتاب‌های ممنوعه.

(22,262 بازدید تا امروز)
اشتراک گذاری