بهترین کتاب‌های فوتبالی برای علاقه‌مندان به فوتبال

هری هریس، نویسنده و روزنامه‌نگار انگلیسی، در این کتاب که نشر گلگشت آن را با ترجمه‌ی ساناز علیپور و ثنا ولی‌نژاد منتشر کرده به سراغ مارادونا، اسطوره‌ی آرژانتینی و یکی از جنجالی‌ترین و نابغه‌ترین بازیکنان تاریخ فوتبال، رفته است. خیلی‌ها مارادونا را با جام جهانی ۱۹۸۶ و با گل پرحرف‌وحدیث «دست خدا» می‌‌شناسند، اما نویسنده گذشته از زندگی حرفه‌ای او به زندگی شخصی‌اش هم سرک می‌کشد و به حواشی مرگ او نیز می‌پردازد. اگر به دنبال یک کتاب اطلاعات فوتبالی درباره‌ی یکی از پیچیده‌ترین چهره‌های تاریخ فوتبال می‌گردید، این اثر انتخابی خواندنی است.

اسم روبرتو باجو برای خیلی از فوتبال‌دوستان با یک تصویر گره خورده است؛ فینال جام جهانی ۱۹۹۴، جایی که توپ را از بالای دروازه به آسمان کوبید. شوتی که ممکن بود او را به چهره‌ای منفور بین هواداران فوتبال ایتالیا تبدیل کند و درخشش سال‌های قبلش را هم زیر سایه‌ی خودش ببرد؛ اما باجو جان سالم به در برد. این کتاب روایت زندگی بازیکنی است که بارها با مصدومیت‌های شدید روبه‌رو شد، تا آستانه‌ی کنارکشیدن از فوتبال پیش رفت و هر بار دوباره به زمین برگشت. او در این کتاب از تردیدها، شکست‌ها، باورهای شخصی، معنویت و زندگی‌اش خارج از مستطیل سبز می‌گوید. به همین دلیل این اثر بیش از آنکه زندگی‌نامه‌ای ورزشی باشد، روایتی صمیمی از فرازونشیب‌های زندگی انسانی است که میلیون‌ها نفر او را با پیراهن شماره ۱۰ ایتالیا به یاد می‌آورند. ماشااله صفری ترجمه‌ی این کتاب را بر عهده داشته و نشر گلگشت آن را منتشر کرده است.

کتاب «شماره یک» نوشته‌ی جیانلوئیجی بوفون در نشر گلگشت با ترجمه‌ی ماشااله صفری به چاپ رسیده است. بوفون، یکی از بزرگ‌ترین دروازه‌بانان تاریخ فوتبال، در این زندگی‌نامه‌ی خودنوشت از دوران حضورش در پارما، سال‌های پرافتخار یوونتوس، قهرمانی در جام جهانی ۲۰۰۶ و البته شکست‌ها و چالش‌های زندگی شخصی‌اش سخن می‌گوید. در این کتاب با دروازه‌بانی که با دستکش‌هایش خلوت می‌کرد بیشتر آشنا می‌شویم و با تجربه‌ی زیستن در حساس‌ترین پست فوتبالی همراه می‌شویم. جیمز هورنکسل، خبرنگار اتلتیک، درباره‌ی بوفون می‌نویسد: «پیراهن شماره یک می‌پوشید. خودش هم شماره یک بود، یکه‌ و یکتا.»

فرانچسکو توتی برای هواداران رم فقط بازیکن نبود؛ نمادی از وفاداری و عشق به باشگاه بود. پاولو کاندو و فرانچسکو توتی در «کاپیتان» زندگی و دوران حرفه‌ای توتی را از زاویه‌ای روزنامه‌نگارانه روایت می‌کنند و نشان می‌دهند چگونه یک فوتبالیست می‌تواند به بخشی از هویت شهر تبدیل شود. کتاب به تصمیم‌های مهم توتی، سال‌های حضورش در رم و دلیل محبوبیت بی‌نظیرش بین هواداران می‌پردازد و تصویری کامل از یکی از ماندگارترین کاپیتان‌های تاریخ فوتبال ارائه می‌دهد.

فیلیپ لام، کاپیتان اسطوره‌ای بایرن مونیخ و تیم ملی آلمان، در «تفاوت ظریف» سراغ موضوعی می‌رود که در کمتر زندگی‌نامه‌ی فوتبالی‌ای دیده می‌شود: اینکه چطور می‌شود در فوتبال مدرن به بازیکنی حرفه‌ای تبدیل شد. او در خلال صحبت از دوران حرفه‌ای خودش به این نکته نیز اشاره می‌کند که استعداد به‌تنهایی راه به جایی نمی‌برد و جزئیاتی مثل انضباط، تصمیم‌گیری، آموزش و مسئولیت‌پذیری‌اند که نقش تعیین‌کننده‌‌تری دارند. این کتاب می‌تواند برای بازیکنان جوان و علاقه‌مندان به فوتبال مدرن اثری آموزنده باشد و در کنار یک کتاب اصطلاحات فوتبالی یا اثر آموزشی دیگری خوانده شود تا دید عمیق‌تری از پشت‌صحنه‌‌‌ی فوتبال حرفه‌ای فراهم آورد. سیدامین‌الدین ابطحی این کتاب را ترجمه و نشر گلگشت آن را به چاپ رسانده است.

این کتاب نوشته‌ی مت اولدفیلد و در نشر گلگشت با ترجمه‌ی ماشااله صفری به چاپ رسیده است. محمد صلاح که طرفدارانش به او لقب فرعون داده‌اند با گل دقیقه‌ی ۹۵ مصر را بعد از ۲۸ سال راهی جام جهانی کرد. این اثر داستان سفر پسری است از یکی از روستاهای کنار رود نیل تا تبدیل‌شدنش به یکی از بهترین بازیکنان جهان. از بخش‌های جذاب این کتاب می‌توان به ماجرای رفتن صلاح به چلسی، ناکامی و نیمکت‌نشینی‌اش و بعد رستاخیز دوباره‌اش در رم و سپس لیورپول اشاره کرد. ماجرای صلاح فقط داستان فوتبال نیست؛ روایت پشتکار، انضباط و غلبه بر محدودیت‌هاست.

مت اولدفیلد در این کتاب به سراغ دروازه‌بان انقلابی آلمان و زندگی او رفته است. نویر از سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ چهار بار پیاپی جایزه‌ی بهترین دروازه‌بان جهان را از آن خود کرد، در ۲۰۱۱ فوتبالیست سال آلمان در فصل ۲۰۱۰/۱۱ شناخته شد و در ۲۰۱۴ با ایستادن در دروازه‌ی تیم ملی آلمان جام جهانی را بالای سر برد. هریک از فصل‌های این کتاب به یکی از وقایع مهم زندگی حرفه‌ای نویر می‌پردازند. نشر گلگشت این اثر را با ترجمه‌ی ماشااله صفری به چاپ رسانده است.

الساندرو دل‌پیرو، مهاجم افسانه‌ای فوتبال ایتالیا و شماره ده بی‌تکرار یوونتوس، این کتاب که در نشر گلگشت با ترجمه‌ی ماشااله صفری منتشر شده است، این‌طور شروع می‌شود: «احتمالاً همه‌چیز از یک موضوع امتحان انشا در دوره‌ی راهنمایی آغاز شد. می‌خواستم بنویسم’فوتبالیست‘، اما به نظر منطقی نمی‌رسید. معلمم چه فکری می‌کرد؟ فوتبال یک شغل واقعی نیست، نهایتاً یک بازی جذاب است.» این کتاب روایت مردی است که مشکلات زندگی‌اش را هم مثل مدافعان تیم حریف دریبل می‌کند. او ۱۹ فصل در یوونتوس، ۷۰۵ بازی کرد و ۲۸۹ گل زد و بعد برای ماجراجویی تازه‌اش راهی استرالیا شد. دل‌پیرو در این کتاب فقط از فوتبال نمی‌گوید؛ از عشق و زندگی نیز می‌گوید.

«من زلاتان هستم» یکی از مشهورترین و پرفروش‌ترین زندگی‌نامه‌های فوتبالی جهان است. گاردین آن را «قانع‌کننده‌ترین زندگینامه‌ای که تابه‌حال به امضای یک فوتبالیست منتشر شده» و تایمز «بهترین زندگینامه‌ی فوتبالی سال‌های اخیر» می‌نامد. این کتاب زندگی پسری از حومه‌ی سوئد را روایت می‌کند که با چمدانی از اعتمادبه‌نفس و استعداد پا به بزرگ‌ترین باشگاه‌های اروپا می‌گذارد. زلاتان با صراحت همیشگی‌اش از زندگی در محله‌های مهاجرنشین سوئد، چالش‌های زندگی، تبعیض‌ها، مسیر رسیدن به فوتبال حرفه‌ای و رابطه‌ی پرتنشش با پپ گواردیولا می‌گوید. لحن صادقانه و گاه طنزآمیز کتاب باعث شده خواندنش حتی برای کسانی که طرفدار فوتبال نیستند هم جذاب باشد. این اثر تصویری متفاوت از یکی از کاریزماتیک‌ترین فوتبالیست‌های دوران معاصر ارائه می‌دهد. زلاتان ابراهیموویچ این کتاب را با همکاری دیوید لاگرکرنتز نگاشته و نشر گلگشت آن را با ترجمه‌ی ماشااله و طاها صفری منتشر کرده است.

مایکل پارت در این کتاب که با ترجمه‌ی ماشااله صفری در نشر گلگشت به چاپ رسیده است، داستان زندگی لیونل مسی را به زبانی ساده و روان بازگو می‌کند. داستان پسری که با وجود مشکل هورمونی و جثه‌ی کوچکش به موجودی فرازمینی در زمین فوتبال تبدیل شد. او در سال ۲۰۰۹، در ۲۲سالگی، نخستین توپ طلای خود را به دست آورد و همان سال به‌عنوان بهترین بازیکن سال فوتبال جهان نیز انتخاب شد. مسی در سال‌های ۲۰۱۰، ۲۰۱۱، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۵ هم برنده‌ی توپ طلا شد و بعدها در سال‌های ۲۰۱۹، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ نیز این جایزه را دوباره از آن خود کرد. او در ۲۰۱۱ و ۲۰۱۵ بهترین بازیکن سال اروپا شد، در ۲۴سالگی به بهترین گلزن تاریخ بارسلونا در بازی‌های رسمی تبدیل شد و سال بعد با رسیدن به ۲۰۰ گل در لالیگا، جوان‌ترین بازیکن تاریخ این رقابت‌ها بود که به چنین رکوردی دست یافت. این کتاب به داستان زندگی مسی از سال‌های کودکی تا پا گذاشتنش به میادین بزرگ جهانی می‌پردازد.

مایکل پارت در این کتاب از خواننده می‌پرسد: از سختی‌های زندگی رونالدو خبر دارد؟ پسر لاغری از مادیرا که وقتی به لیسبون رفت، هم‌تیمی‌هایش او را بابت لهجه‌ی روستایی و لاغری زیادی‌اش مسخره می‌کردند. نویسنده در این کتاب نشان می‌دهد چطور رونالدو با تمرینات بی‌وقفه و عشق بی‌پایان به فوتبال، از فقر و محدودیت گذشت. او انتقال رونالدو به منچستریونایتد و شاگردی زیر نظر سر الکس فرگوسن را نقطه‌ی عطفی در زندگی این ستاره‌ی پرتغالی می‌داند. بخش‌هایی از این کتاب به رقابت شدید بین او و لیونل مسی و میل سیری‌ناپذیرش به خودسازی و موفقیت می‌پردازند. نشر گلگشت این اثر را با ترجمه‌ی ماشااله صفری منتشر کرده است.

سر الکس فرگوسن، یکی از موفق‌ترین مربیان تاریخ فوتبال، در «زندگی‌نامه من» از رازورمزهای حضور ۲۶ساله‌اش در منچستریونایتد پرده برمی‌دارد؛ دورانی که موفق شد ۳۸ جام را همراه این باشگاه به دست بیاورد. او در این کتاب از کارکردن و کنارآمدن با ستاره‌هایی چون دیوید بکام، روی کین، کریستیانو رونالدو و وین رونی می‌گوید و به رقابت همیشگی‌اش با مربیانی مانند خوزه مورینیو و آرسن ونگر می‌پردازد. فرگوسن در این اثر از مهم‌ترین تصمیم‌های حرفه‌ای خود و چالش‌های مدیریت یک باشگاه بزرگ نیز سخن می‌گوید. این کتاب نه‌تنها در بین فوتبال‌دوستان، بلکه در بین علاقه‌مندان به حوزه‌ی مدیریت نیز جای خودش را باز کرده است و از همین رو یک کتاب اطلاعات فوتبالی ناب است. این اثر با همکاری پل هیوارد به رشته‌ی تحریر درآمده و نشر گلگشت آن را با ترجمه‌ی ماشااله و طاها صفری به چاپ رسانده است.

مایکل پارت در این کتاب که در ایران با کوشش نشر گلگشت و با ترجمه‌ی ماشااله صفری منتشر شده، به سراغ پدیده‌ی فوتبال برزیل رفته است. نیمار در ۱۸سالگی برای نخستین‌بار پیراهن تیم ملی بزرگسالان برزیل را پوشید و خیلی زود به یکی از امیدهای اصلی فوتبال این کشور تبدیل شد. او بعدها وارث پیراهن شماره ۱۰ برزیل شد؛ شماره‌ای که یادآور نام‌هایی مثل پله است. بازی او در زمین فوتبال چنان هواداران را شگفت‌زده کرد که به او لقب «پله‌ی دوم» دادند. نویسنده در این کتاب زندگی پرفرازونشیب پسری را روایت می‌کند که اولین بار در زمین‌های خاکی برزیل پا به توپ شد و بعد به سانتوس پیوست و پا به دنیای حرفه‌ای فوتبال گذاشت. او در این کتاب از جدایی جنجالی نیمار از سانتوس و پیوستنش به بارسلونا و تشکیل مثلث افسانه‌ای و وحشت‌آفرین نیمار، مسی و سوارز تا گران‌ترین انتقال تاریخ به پاری‌سن‌ژرمن می‌گوید؛ روایتی صادقانه از فشارها و انتظاراتی که بر شانه‌های جوانی که پیراهن پله را به تن کرده بود سنگینی می‌کرد.

آندره پیرلو در زندگی‌نامه‌ی خودنوشتش، بر خلاف بسیاری از زندگی‌نامه‌های فوتبالی که بر احساسات و خاطرات تکیه دارند، بیشتر به تفکر و نگاهش به فوتبال پرداخته است. او با لحنی صمیمی از دوران حضورش در میلان، یوونتوس و تیم ملی ایتالیا می‌گوید، از فرازونشیب‌های زندگی فوتبالی‌اش و از هوادارانی که با یک جابه‌جایی به دشمنانش تبدیل شدند. او که به‌دلیل دقت فراوانش در خلق موقعیت‌های فراوان از هم‌تیمی‌هایش لقب «معمار» گرفته بود، در مصاحبه‌ای درباره‌ی یکی از سرنوشت‌سازترین پنالتی‌هایش در فینال جام جهانی ۲۰۰۶ می‌گوید: «سرم را به آسمان گرفتم و کمک خواستم؛ چون خدا اگر وجود داشته باشد، حتماً فرانسوی نیست!» «می‌اندیشم پس بازی می‌کنم» یکی از متفاوت‌ترین کتاب‌های این فهرست است؛ اثری که هم خاطره‌نگاری است و هم نوعی تأمل درباره‌ی فوتبال و زندگی.

کتاب روایت مصور داستان فوتبالیست‌ها نوشته‌ی دیوید اسکوایرز که با ترجمه‌ی شیرین سادات صفوی و محمود حاج زمان در نشر اطراف منتشر شده مجموعه‌ای دو جلدی است و در این جلد زندگی برخی از مشهورترین ستاره‌های فوتبال جهان را در قالب روایت‌های مصور و جذاب بازگو می‌کند. تصویرگری‌های خلاقانه و زبان ساده‌ی کتاب باعث شده کودکان و نوجوانان به‌راحتی با شخصیت‌ها و داستان زندگی آن‌ها همراه شوند. این کتاب هم سرگرم‌کننده است و هم مخاطب را با تلاش، شکست و موفقیت‌های فوتبالیست‌های بزرگ آشنا می‌کند و می‌تواند نقطه‌ی شروع خوبی برای علاقه‌مندان به مطالعه‌ی کتاب‌های فوتبالی باشد.

جلد دیگری از مجموعه‌ی روایت مصور نوشته‌ی دیوید اسکوایزر که در نشر اطراف با ترجمه‌ی معین فرخی به چاپ رسیده است. دیوید اسکوایزر روزنامه‌نگار استرالیایی گاردین این بار به سراغ سؤال «فوتبال چطور به محبوب‌ترین ورزش جهان تبدیل شد؟» می‌رود. این کتاب تاریخ فوتبال را از شکل‌گیری نخستین مسابقات تا ظهور جام جهانی، لیگ‌های حرفه‌ای و ستاره‌های بزرگ روایت می‌کند. استفاده از تصویر و روایت داستانی باعث شده کتاب برای مخاطبان کم‌سن‌وسال جذاب و قابل فهم باشد. این اثر را می‌توان ترکیبی از سرگرمی و آموزش دانست.

«جام جهانی در جوادیه» نوشته‌ی داوود امیریان که انتشارات قدیانی آن را منتشر کرده، یکی از شناخته‌شده‌ترین رمان‌های فوتبالی ایرانی برای نوجوانان است. داستان کتاب در فضایی کاملاً آشنا و بومی روایت می‌شود. ماجرا از آشنایی سیاوش با الکس، پسری که پدرش سفیر کاناداست، شروع می‌شود. آن‌ها تصمیم دارند مسابقه‌ای محلی راه بیندازند اما کار بالا می‌گیرد. این اثر فقط درباره‌ی مسابقه و فوتبال نیست؛ درباره‌ی دوستی، امید، رقابت و رؤیا نیز هست.

زمانی برای دویدن نوشته‌ی مایکل ویلیامز با ترجمه‌ی فاطمه طاهری در انتشارات پرتقال به چاپ رسیده است. نشر چشمه نیز همین کتاب را با عنوان حالا وقت دویدن است با ترجمه‌ی وحید نمازی منتشر کرده است. این کتاب داستان الهام‌بخش پسری بی‌خانمان و فقیر در آفریقای جنوبی را روایت می‌کند که تنها راه نجاتش از خیابان‌ها، استعدادش در فوتبال است. دئو و دوستانش، در جاده‌ی پایین خانه‌هایشان، در زمین‌های خاکی زیمباوه مشغول بازی فوتبال‌اند که سربازان از راه می‌رسند. آن‌ها فرار می‌کنند و پایشان به ماجراهای دیگری باز می‌شود. بنیاد ملی کتاب انگلستان این کتاب انگیزشی فوتبالی را به نوجوانان توصیه می‌کند و می‌نویسد: «کتاب‌های فوتبالی برای بچه‌هایی که معمولاً از کتاب خواندن فراری‌اند، مثل یک زمین آشنای فوتبال است؛ کاری که بلدند و دوستش دارند.»

این کتاب نوشته‌ی کیتی اسمیت میلوی و با ترجمه‌ی زنده‌یاد بتول فیروزان در نشر اطراف منتشر شده است. این اثر با تصویرسازی‌های شین دبلیو. اِونز داستان واقعی نوجوانی را روایت می‌کند که در اردوگاه پناهندگان تنهاست و هیچ دوستی ندارد؛ اما یک بازی ساده دنیایش را زیرورو می‌کند. نویسنده در این کتاب خواننده را به کشور بروندی در قلب آفریقا می‌برد و در خلال داستان با وضعیت کودکان و نوجوانان در جنگ و نابسامانی‌های کشوری جنگ‌زده آشنایش می‌کند. اگر به دنبال یک کتاب داستان فوتبالی برای کودکان می‌گردید، این اثر یکی از بهترین گزینه‌هاست.