لوگو طاقچه
بهترین سفرنامه های ایرانی جدید و قدیم

معرفی بهترین سفرنامه‌های ایرانی

4,488 بازدید

سفر واژه‌ی عجیبی است و مفهومی عجیب‌تر؛ لغتی است در معنای جابه‌جایی که طیف گسترده‎‌ای از مفاهیم -از سیاحت تا هجرت- را در برمی‌گیرد و آن‌چه آن را از دیگر واژگان هم‌معنایش متمایز می‌سازد، امید به بازگشتی است که در ذات آن نهفته است. سفرنامه‌نویسی را می‌توان ماحصل این امید و میل به انتقال تجربه، به‌ویژه در روزگاری دانست که سفر کردن امری صعب و دشوار و جام جهان‌بین یکی از افسانه‌های رایج آن بوده است. 

علاوه‌بر نقش پررنگ سفر در داستان‌ها و افسانه‌ها، جایگاه آن در ادبیات فارسی به‌قدری رفیع و مستحکم است که بزرگان این عرصه نه‌تنها در باب سفر و آداب آن به‌کرات گفته و سروده‌اند، بلکه بسیاری از آنان بخش مهمی از زندگانی خود را در سفر گذرانده‌اند؛ چنان‌که شیخ اجل سعدی -که نقل است یک‌سوم میانی عمر خود را در سفر سپری کرده- بارها به نقش سازنده‌ی آن در زندگی آدمی اشاره داشته و مصرع «بسیار سفر باید تا پخته شود خامی» از دیوان غزلیات او، امروزه در زبان فارسی کارکرد ضرب‌المثل یافته است. در ادامه‌ی این یادداشت تعدادی از سفرنامه‌های معروف فارسی را مرور و با بررسی بهترین سفرنامه‌های ادوار مختلف، روند سفرنامه‌نویسی در ایران را بررسی خواهیم کرد.

سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی

سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی

نویسنده: ناصرخسرو قبادیانی

طاقچه

اطلاعات بیشتر و خرید

«سفرنامه‌ی ناصرخسرو» از نخستین سفرنامه‌هایی است که به زبان فارسی نوشته شده و مجموعه یادداشت‌های ناصرخسرو قبادیانی بلخی طی یک سفر هفت‌ساله را در بر می‌گیرد. شروع این سفر برای ناصرخسرو در پی دیدن رؤیایی بود که در آن به سفر حج فراخوانده شد، بنابراین تصمیم گرفت از کار دیوانی خود کناره‌گیری کرده و راه سفر را در پیش گیرد. او این سفر را در ششم جمادی‌الثانی سال ۴۳۷ هـ.ق  از مرو آغاز کرد و در ششم جمادی‌الثانی سال ۴۴۴ هـ.ق با بازگشت به بلخ به پایان برد و در مسیر آن از شهرهای مختلفی چون سرخس، نیشابور، دامغان، سمنان، قزوین، شمیران، شام، بیروت، حیفا، بیت‌المقدس، مکه، مدینه، قاهره، اسکندریه، بصره و اصفهان دیدن کرد.

ناصرخسرو در سفرنامه‌ی خود ضمن دوری از تکلف و پیچیدگی‌های مرسوم نثر آن دوران، دیده‌ها و شنیده‌هایش را با جزئیاتی مثال‌زدنی بیان کرده است؛ بنابراین، ماحصل سفر طولانی او را فراتر از یک سفرنامه، می‌بایست یک سند تاریخی مهم و قابل‌استناد دانست که با تلاش برای رعایت اصل بی‌طرفی و صداقت، وضعیت شهرها و ساکنان آن‌ها را از جنبه‌های مختلفی چون جامعه‌شناسی، معماری، معیشت، آداب و رسوم، تجارت و… در یک دوره‌ی زمانی مشخص شرح می‌دهد.

چادر کردیم رفتیم تماشا

چادر کردیم رفتیم تماشا

نویسنده: عالیه خانم شیرازی

نشر اطراف

اطلاعات بیشتر و خرید

«چادر کردیم رفتیم تماشا» سفرنامه‌ای است به قلم عالیه‌خانم شیرازی، یکی از زنان نامدار ایران در دوران قاجار، که به همت رسول جعفریان و زهره ترابی جمع‌آوری و ویرایش شده است.

این کتاب دو بخش کلی از خاطرات سفر عالیه خانم را دربرمی‌گیرد؛ در بخش اول نویسنده ماجرای شروع سفرش از کرمان، رفتن به بمبئی و سختی‌ها و ماجراهای سفر حج و عتبات را تشریح کرده و از خود تصویر زنی شجاع، مستقل و جسور را ارائه داده است که بدون همراهی همسر و فرزندان عازم سفری سخت و طولانی شده و برای به‌دست‌آوردن آن‌چه می‌خواسته گاه با دیگران جنگیده، گاه از راه‌حل مذاکره بهره جسته و گاه راهش را جدا کرده است. در بخش دوم و با پایان سفر حج، نوع نگارش سفرنامه تغییر می‌کند. عالیه خانم -که از آشنایان دور خاندان قاجار بوده است- پس از بازگشت به ایران برای مدتی طولانی در تهران مانده و با ضبط روزنگاری‌های دقیق خود از دربار ناصری، تصویری ناب از وضعیت حاکمیت در آن دوره را از نگاه یک غریبه‌ی ساکن در دربار به مخاطب ارائه کرده است.

این سفرنامه نخستین جلد از مجموعه‌ی «سفرنامه‌های قدیمی زنان» به شمار می‌رود که تا کنون دو جلد دیگر از آن با عناوین «سه روز به آخر دریا» و «خانم فردا کوچ است» توسط نشر اطراف منتشر شده است.

بخشی از کتاب صوتی چادر کردیم رفتیم تماشا را بشنوید.

چادر کردیم رفتیم تماشا عالیه خانم شیرازی

گوینده: نگار اسماعیلی
اطلاعات بیشتر و دانلود کتاب صوتی

پاریس از دور نمایان شد

پاریس از دور نمایان شد

نویسنده: علی‌اکبر شیروانی

نشر اطراف

اطلاعات بیشتر و خرید

از تغییرات مؤثر بر شرایط سفر در دوره‌ی قاجار و کاهش مرارت‌های آن می‌توان به بهبود اوضاع حمل‌ونقل اشاره کرد که تا پیش از این یکی از مهم‌ترین موانع موجود در این عرصه به شمار می‌رفت؛ لذا فراگیری استفاده از وسایل نقلیه‌ی جدیدی همچون اتومبیل و قطار از یک سو و ورود سیاست‌مداران و تجار غربی به ایران و دیگر کشورها شرقی از دیگرسو به‌تدریج باعث شکل‌گیری ارتباط دوطرفه‌ای میان ساکنین این دو سرزمین و رونق سفر معکوس از شرق به غرب شد. این تحول به‌سرعت در سفرنامه‌های آن دوره -که تا پیش از آن عمدتاً حاصل سفر ایرانیان به سرزمین‌های اطراف بود- نمود یافت و زمینه‌ی آشنایی دیگر ساکنان این سرزمین با کشورهای غربی را فراهم آورد.

سفرنامه‌ی «پاریس از دور نمایان شد» را می‌توان حاصل این تغییر دانست؛ کتابی که در آن مجموعه‌ای از تجربیات افرادی که در دوره‌ی قاجار برای نخستین‌بار به پاریس سفر کرده‌اند به همت علی اکبر شیروانی گردآوری شده است. این کتاب به عنوان اولین جلد از مجموعه‌ی «تماشای شهر»، تصاویری بدیع از پاریس را از دریچه‌ی نگاه مسافرانی که پیش از این تجربه‌ی مواجهه با بافت دلنشین، فضای هنرمندانه و طبیعت چشم‌نواز این شهر نداشته‌اند ترسیم می‌سازد. 

شیروانی در ادامه با بررسی سفرنامه‌های به‌جامانده از دوران قاجار، این مجموعه‌ی خواندنی را با دیگر عناوینی چون «قهوه‌ی استانبول نیکو می‌سوزد»، «آسمان لندن زیاده می‌بارد»، «سن‌پترزبورگ موزیکانچی دارد» و «بمبئی رقص الوان است» تکمیل و منتشر کرده است.

خسی در میقات

خسی در میقات

نویسنده: جلال آل احمد

انتشارات مجید

اطلاعات بیشتر و خرید

«خسی در میقات» سفرنامه‌ی حج جلال آل احمد، متفکر و نویسنده‌ی ایرانی است که آن را در سن ۴۱ سالگی نگاشته است. این کتاب سفرنامه‌ای متفاوت است که هرچند در نگاه نخست چنین به نظر می‌رسد که باید رنگ و بوی مذهبی داشته باشد، اما رد عقاید روشن‌فکرانه‌ی جلال به‌ضوح در آن قابل‌تشخیص است. وی در این کتاب سفر خود را نه‌تنها از جنبه‌ی زیارتی آن، بلکه از زوایای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاحتی و… مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و با نگاه تیزبین و نقادانه‌ی خود به مسائلی چون عبادت کورکورانه و تشریفاتی برخی زائران و ناکارآمدی در برگزاری مراسم حج اشاره کرده است.

با این‌همه پرواضح است که این سفر برای نویسنده‌ی آن یک سفر معمولی نبوده و زیارت خانه‌ی خدا بر باورها و افکار جلال تأثیرات قابل‌توجهی گذاشته است، چنان‌که خود او در بخشی از نوشته‌هایش تغییر در شیوه‌ی نگرشش به جهان هستی پس از این سفر را بدین شکل بیان می‌کند: «من فهمیدم که خسی هستم که به میقات آمده، نه کسی که به میعاد» .

بخشی از کتاب صوتی خسی در میقات را بشنوید.

خسی در میقات جلال آل احمد

گوینده: ژوبین دارابیان
اطلاعات بیشتر و دانلود کتاب صوتی

سفرنامه‌ی برادران امیدوار

عیسی و عبدالله امیدوار، دو برادر پژوهشگر و مستندساز ایرانی را می‌توان بنیان‌گذار شیوه‌ی نویینی از سفر و به‌تبع آن سفرنامه‌نویسی در ایران دانست. این دو برادر سفر تحقیقاتی خود را با محوریت بررسی زندگی و نحوه‌ی پیدایش انسان در بخش‌های مختلف کره‌ی خاکی در سال ۱۳۳۳ هـ.ش آغاز کرده و ده سال بعد، با گذر از قاره‌های آفریقا، آسیا، آمریکا، اروپا، استرالیا و جنوبگان آن را به پایان بردند.

برادران امیدوار سفر خود را با شعار «همه متفاوت، همه خویشاوند» به افغانستان شروع کردند و در ادامه از طریق هند به طرف جنوب شرق آسیا و اقیانوسیه رفته و با عبور از اقیانوس آرام و سیاحت در آمریکای شمالی و جنوبی و سپس سفر به اروپا، مرحله‌ی نخست سفر خود را -که به مدت هفت سال به طول انجامید- به پایان بردند. آن‌ها در این مدت توانستند با تهیه‌ی مستند و نوشتن مقاله هزینه‌های لازم برای فاز دوم سفر خود را تأمین نموده و این‌بار با خروج از مرز ایران و کویت و گذر از عربستان سعودی خود را به سرزمین آفریقا برسانند. عیسی و عبدالله پس از بازگشت از این سفر ده‌ساله تصمیم گرفتند وقایع سفر و نتایج پژوهش‌های انسان‌شناسی خود را در قالب «سفرنامه‌ی برادران امیدوار» منتشر سازند؛ کتابی که از سال ۱۳۴۴ هـ.ش تا امروز بیش از ده بار تجدید چاپ شده است.

علاوه‌بر این سفرنامه که داستان سیر و سیاحت این دو برادر را به صورت حرفه‌ای و تخصصی نقل می‌کند، از دیگر دستاوردهای آنان از سال‌ها سفر می‌توان به راه‌اندازی موزه‌ی انسان‌شناسی برادران امیدوار در مجموعه‌ی سعدآباد اشاره کرد.

از پاریز تا پاریس

«از پاریز تا پاریس» سفرنامه‎‌ای است به قلم دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی که خود اذعان دارد بیشتر عمر خویش را در سفر گذرانده است. دکتر باستانی در این سفرنامه به اولین سفرهای خود از کوهستان‌های پاریز اشاره می‌کند، سفری دوازده‌ساعته به سیرجان با هدف تحصیل در مقطع ششم ابتدایی که نقطه‌ی آغازی بر درهم‌تنیدگی سفر با زندگی او است. 

 وی در این سفرنامه جزئیات دلنشینی را با همان زبان گرم و ساده‌ی همیشگی خود بیان کرده و بارها به نقش سفر در شکل‌گیری جهان‌بینی‌اش اشاره دارد: «نخستین روزی که از پاریز خارج شدم (۱۳۱۶ هـ.ش) سیرجان را آخر دنیا حساب می‌کردم، و امسال (۱۳۴۹ هـ.ش ) که به اروپا رفتم، گمانم این است که عالمی را دیده‌ام؛ امّا چه استبعادی دارد که عمری باشد و روزی خاطراتی از سفر ماه هم بنویسم! آرزوها پایان ندارد. آدمی به هر جا می‌رود، گمان می‌کند به غایت القُصوای مقصود خود رسیده است؛ در صورتی که دنیا بی پایان است». 

این کتاب مملو از خاطرات، اصطلاحات و دانستنی‌هایی است که گاه به محل زندگی شخصی نویسنده در پاریز و گاه به مقاصد سفر او در اقصی نقاط جهان برمی‌گردد. او گاهی مخاطب را بر پشت چهارپا می‌نشاند تا ده فرسنگ مسیر را یک‌شبه همراه وی گز کند و گاهی او را در یک هواپیمای بزرگ و مجلل می‌نشاند تا شهر را زیر نورافکن هواپیما تماشا کند و تمامی این کارها را چنان ماهرانه انجام می‌دهد که گویی هر سفر در هم‌اکنون جریان دارد.

نیم‌دانگ پیونگ‌یانگ

نیم‌دانگ پیونگ‌یانگ

نویسنده: رضا امیرخانی

نشر افق

اطلاعات بیشتر و خرید

رضا امیرخانی -که غالباً با رمان‌هایش شناخته می‌شود- را می‌توان یک سفرنامه‌نویس قهار دانست که در میان کتاب‌ها و یادداشت‌های اینترنتی‌اش، اشاراتی گذرا به انبوه سفرهای داخلی و خارجی خود داشته و از میان تمام آن‌ها، برای سه سفر، سفرنامه نوشته است: «داستان سیستان» که حاصل همراهی او با آیت‌الله خامنه‌ای در سفر به سیستان بوده و نویسنده در آن می‌کوشد روایتی صادقانه از این حضور و همراهی را به مخاطب ارائه کند، «جانستان کابلستان» که با هدف تصحیح و تکمیل تصویر کشور همسایه در ذهن مخاطب ایرانی نگاشته شده است، و «نیم دانگ پیونگ یانگ» که به باور بسیاری زمینه‌ی بازگشت شکوه‌آمیز او به عرصه‌ی‌ نویسندگی را فراهم آورده است.

«نیم دانگ پیونگ‌یانگ» حاصل سفر امیرخانی در خرداد ۱۳۹۷ هـ.ش به کره‌ی شمالی به همراه هیئت مؤتلفه‌ی اسلامی است. او طبق گفته‌ی خودش در این کتاب سعی کرده روایت‌هایی از سرزمین مرموز کره شمالی را دور از غر‌ض‌ورزی‌های غربی به دست مخاطب برساند. 

این سفرنامه شامل سه بخش کلی است؛ بخش نخست که تجربیات امیرخانی از زندگی، قوانین، و حال وهوای این شهر را دربرمی‌گیرد؛ بخش دوم که پس از بازگشت به ایران نوشته شده و سعی نویسنده بر آن بوده که نگارش آن با دوری از هیجانات و احساسات اولیه صورت گیرد؛ و بخش سوم که حاصل سفر دوم او به پیونگ‌یانگ بوده و به دلیل کسب موافقت مقامات کره شمالی برای ارتباط نزدیک‌تر با مردم، از جزئیات بیشتری برخوردار است. 

آن‌چه کتاب‌های امیرخانی را از دیگر آثار معاصر متمایز می‌سازد، توجه او به مسائل ذهنی مخاطب است؛ به بیان دیگر او بیش از آن‌که یک جهانگرد باشد، یک مسئله‌گرد است. برای مثال او در نیم‌دانگ پیونگ‌یانگ این مسئله که «آیا ایران کره ی شمالی خواهد شد؟» را وسط گذاشته است و برای رسیدن به پاسخ ِ آن، تلاش کرده است تا تمام زوایای کشور مقصد را واکاوی و شرح دیده‌ها و شنیده‌هایش را روایت کند تا مخاطب خود بتواند پاسخ این پرسش را بیابد.

بخشی از کتاب صوتی نیم دانگ پیونگ یانگ را بشنوید.

نیم دانگ پیونگ یانگ رضا امیرخانی

گوینده: محسن حکیم معانی
اطلاعات بیشتر و دانلود کتاب صوتی

مارک‌ و پلو 

«مارک وَ پلو» مجموعه‌ای از گزارش‌ها و عکس‌هایی است که منصور ضابطیان، مجری و برنامه‌ساز نام‌آشنای تلویزیون، از سفر به نقاط مختلف جهان گردآوری کرده است. آن‌چه سفرنامه‌های ضابطیان را از دیگر آثار مشابه متمایز می‌سازد، لحن صمیمی و بیان جزئیاتی است که نه‌تنها خواننده را با خود همراه ساخته، بلکه او را به لمس تجربه‌ی سفر فرا می‌خواند.

آشنایی ضابطیان با ذائقه‌ی مخاطب -که ماحصل سال‌های روزنامه‌نگاری و برنامه‌سازی او است- زمینه‌ی استقبال از مارک و پلو را فراهم کرد و او را بر آن داشت تا گزارش دیگر سفرهای خود را نیز منتشر سازد، تصمیمی که تا به امروز به چاپ هشت سفرنامه‌ی دیگر از او با نام‌های مارک دو پلو (مجموعه‌ای از سفرنامه‌ها و عکس‌ها)، برگ اضافی (مجموعه‌ای از سفرنامه‌ها و عکس‌ها)، سباستین (سفرنامه و عکس‌های کوبا)، چای نعنا (سفرنامه و عکس‌های مراکش)، موآ (سفرنامه و عکس‌های ویتنام)، بی‌زمستان (سفرنامه و عکس‌های تاجیکستان)، سه‌رنگ (غذانوشت‌های ایتالیا) و استامبولی (نوشته ها و عکس های استانبول) منجر شده است.

اگر این مطلب را دوست داشتید، پیشنهاد می‌کنیم که مطلب زیر را هم مطالعه کنید

4,488 بازدید
برچسب ها

Avatar

فاطمه ارغوان


اشتراک گذاری یادداشت
3.8 5 رای
امتیاز مطلب
اشتراک
اطلاع از
guest
5 دیدگاه ها
قدیمی ترین
جدیدترین بیشترین رای
بازخورد داخلی
نمایش همه کامنت ها
یادداشت های مشابه

دانلود کتاب از اپلیکیشن طاقچه

نصب طاقچه