شروع نوشتن با ۸ کتاب آموزش نویسندگی

شروع نوشتن با ۸ کتاب آموزش نویسندگی

۱۳۹۸-۰۴-۲۹ 4 نویسنده احمد راهداری
در ۶ دقیقه بخوانید

احتمالاً در زندگی اتفاقاتی برای‌تان رخ داده و چیزهایی دیده‌اید که دل‌تان خواسته می‌توانستید آن‌ها را بنویسید. یا ممکن است در ذهن‌تان چیزهایی نوشته باشید، یا خیال کردید که دارید می‌نویسید اما همین‌که پشت میز نشسته‌اید، فهمیده‌اید که نمی‌توانید. برخی معتقدند انسان باید از استعداد و موهبت الهی برخوردار باشد تا بتواند بنویسد؛ اما واقعیت این است که بدون داشتن اطلاعِ کامل از اصول و رموز نویسندگی و احاطه‌ی کافی به مسائل اجتماعی و روانی هیچ فرد با ذوق و استعدادی نویسنده نخواهد شد. نویسنده «بودن» معنا ندارد، هیچ‌کس از بدو تولد نویسنده نیست و برای نویسنده «شدن» باید ذهن را تربیت کرد. نویسنده هزار صفحه می‌خواند و یک صفحه می‌نویسد، این کار ساده نیست اما دشوار هم نیست. فقط باید از جا بلند شویم و خود را برای کاری بزرگ و هیجان‌انگیز آماده کنیم. در این یادداشت وبلاگ طاقچه چند کتاب آموزش نویسندگی معرفی می‌کنیم.

نویسنده شدن

کتاب «نویسنده شدن» نوشته‌ی دروتیا برند هم‌چنان بعد از هشتاد و چند سال به‌عنوان کتابی مرجع برای کسانی که می‌خواهند نویسندگی را شروع کنند، پیشنهاد می‌شود. مشکلات بنیادین یک نویسنده‌ی تازه‌کار، چه جوان باشد و چه پیر، امروز هیچ فرقی با سال ۱۹۳۴ که «نویسنده شدن» برای اولین بار چاپ شد، ندارد. دروتیا برند در این کتاب با ارائه‌ی تمرین‌های خاص، عادت‌های نادرست کارگاه‌های داستان‌نویسی را کنار می‌گذارد و نویسنده را به سوی ارتباطی تنگاتنگ با ناخودآگاهش راهنمایی می‌کند. ناخودآگاهِ هر فرد به دلیل تاریخچه‌ی شخصی‌اش دارای داستانی ویژه است. برخی می‌توانند تمرین‌ها را سریع انجام دهند. برخی دیگر به فکر و مطالعه در زمان بیشتری نیاز دارند. تمرین‌های این کتاب آموزش نویسندگی برای هر نویسنده‌ای مفید است و کمک می‌کند تا عادت‌های درستی را برای نوشتن در خود پرورش دهد.

لوازم نویسندگی

نادر ابراهیمی در کتاب «لوازم نویسندگی»، دوستداران نویسندگی را با یک مجموعه اصول و قواعد مقدماتی در داستان‌نویسی آشنا می‌کند و روش‌هایی برای محک زدن نوشته‌های خود و دیگران پیشنهاد می‌دهد. او لوازم و ابزارهای نویسندگی را از «استعداد» آغاز کرده است و سپس درباره‌ی انگیزه، اراده به نویسندگی، احساس و عاطفه‌ی خاص، جهان‌بینی و اعتقاد، تسلط بر زبان، عشق و دوست‌داشتن، مطالعه‌ی عمومی و… سخن گفته است.

در یادداشت «نادر ابراهیمی نویسنده‌ای که دوست می‌داشتیم» نیز «لوازم نویسندگی» را معرفی کرده‌ایم.

قصه‌نویسی

«قصه نویسی» مجموعه‌ای از درس‌گفتارهای آموزشیِ رضا براهنی، نویسنده و منتقد ادبی، درباره‌ی اصولِ قصه‌نویسی است که نخستین بار در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷ به‌صورت پاورقی در مجله‌ی فردوسی منتشر می‌شد. رضا براهنی در این مجموعه ادبیات را به‌عنوان تداوم زبان مطرح می‌کند و پیشنهادهای تازه‌ای برای خوانش و آفرینش قصه ارائه می‌دهد. در مقدمه‌ی این کتاب آموزش نویسندگی آمده است:

«شکل قصه نه‌تنها اساس، بافت درونی و ساخت زبان را تشکیل می‌دهد، و نه‌تنها انسان بدون قصه نمی‌تواند به زندگی ادامه دهد و به‌طور کلی یک تعریف نسبتاً جامع برای انسان عبارت است از این‌که انسان موجودی است قصه‌گو، و نه‌تنها ادبیات به لحاظ ملاحظات فوق بی‌قصه نمی‌تواند باشد، بلکه گسترده‌ترین، جهانی‌ترین و مهم‌ترین شکل ادبی سراسر دنیای معاصر است.»

هنر رمان

رمان معروف‌ترین شکل ادبی روزگار ماست. نمی‌توان تعریف جامعی از رمان ارائه داد که همه‌ی انواع گوناگون آن را دربرگیرد و ماهیت آن را کامل معرفی کند. کتاب‌های معدودی هم در زمینه‌ی رمان‌نویسی ترجمه شده است. «هنر رمان» کتابی است کاربردی که به تاریخچه‌ی پیدایش رمان، ساختار و جایگاه ادبی آن می‌پردازد. ناصر ایرانی، نویسنده‌ی این کتاب، دانشنامه‌ای مختصر برای آموختن رمان‌نویسی را در اختیار دوستداران نویسندگی، قرار داده و در مقدمه‌ی کتاب گفته است: «هنر رمان همانند هنر شعر، چهار رکن دارد. چهار رکن هنر رمان این‌هاست: جهان، رمان‌نویس، رمان و خواننده. شناخت اجمالی این چهار رکن و نقشی که هر کدام‌شان در هنر رمان دارند و نسبتی که با هم دارند و تأثیری که بر هم می‌گذارند مقدمه‌ی لازمی است برای شناختِ رمان.»

فن نمایش‌نامه‌نویسی

گرچه «فن نمایش‌نامه‌نویسیِ» لاجوس اگری به‌طور مشخص بر نمایش‌نامه متمرکز است اما نکاتی که در این کتاب بحث شده در داستان‌نویسی و فیلم‌نامه‌نویسی و انواع مختلف نویسندگی نیز مفید است و می‌تواند بر قوه‌ی ادراک و تشخیص نویسندگانِ تازه‌کار تأثیر فراوان داشته باشد. مصالح کار نویسنده یعنی «موضوع»، «شخص بازی» و «کشمکش» در این کتاب تجزیه و تحلیل شده است. بدیهی است اگر معمار یا مهندسی به فشار و قدرت و وزن مصالح بنّایی آشنا نباشد، بنایی که می‌سازد اطمینان‌بخش نخواهد بود. به‌علاوه یک مهندس مصالح را دستمایه‌ی کار خود می‌کند، اما نویسنده با هیچ مواجه است یعنی کاغذ سفید.

بنابراین نوشتن نمایش‌نامه، داستان و رمان کار ساده‌ای نویست و نویسنده بدون توجه به این عوامل و داشتن احاطه و بصیرت کامل به تمام خصوصیات اخلاقی و اجتماعی و روانی شخص بازی نمی‌تواند اثر شایسته‌ای به‌وجود بیاورد. این کتاب طریق بحث و استدلال صحیح درباره‌ی ادبیات و هنر دراماتیک را به جوانان با ذوق نشان می‌دهد و اصول و قواعد نمایشنامه‌نویسی و داستان‌سرایی را می‌آموزد.

نوشتن با تنفس آغاز می‌شود

نویسندگی فعالیتی است که با خلاقیت ما سر و کار دارد و این خلاقیت اغلب به صورت ناخودآگاه بروز می‌یابد. اما همین تقویت ناخودآگاه هم نیاز به تمرین دارد. در این کتاب لرن هرینگ با تغییر در جزئیات زندگی روزمره قوه خلاقه را بهبود می‌دهد. بسیاری از ما هنگام نوشتن بدنمان را فراموش می‌کنیم. اما واژه‌ها ساخته ذهن ما هستند. برای همین است که هرینگ اولین تمرین نویسندگی را نه نوشتن درباره چیزی، که نفس عمیق کشیدن می‌داند. در این کتاب هرینگ سعی می‌کند با ما همراه شود تا صدای درونمان را بشنویم و آن را در هر قالبی که دوست داریم بنویسیم.

این کتاب سه بخش اصلی دارد. بخش اول درباره تمرکز ذهن است. در این بخش ۷ مهارت اصلی درباره تمرکز ذهن را یاد می‌گیریم. مهارت‌هایی مانند ریسک، اعتبار، فروتنی، کنجکاوی، هم‌حسی، پذیرش، ارتباط. بخش دوم درباره فرایند عمیق نوشتن است. این بخش شامل ۱۳ مهارت است که با یادگیری آن‌ها می‌توانیم عمیق‌ترین صدای درونمان را به روی کاغذ بیاوریم. بخش سوم درباره پذیرفتن این که چه و کجا هستید است. ناپایداری، تحول، تسلیم، انسجام، تنهایی و سکون آن ویژگی‌هایی است که باید درباره این جهان بدانیم و قبول کنیم. در نهایت هم هرینگ منابع بیشتری را برای ادامه راه نویسندگی به ما پیشنهاد می‌دهد.

در این کتاب آموزش نویسندگی هرینگ در هر قسمت تمرین‌هایی هم آورده و برای کسانی که نمی‌توانند در کلاس‌های نویسندگی شرکت کنند و یا اهل به چالش کشیدن مهارت‌هایشان هستند، می‌تواند مفید باشد.

حرکت در مه

محمدحسن شهسواری در این کتاب آموزش نویسندگی از برخورد و پیوند سه علم روان‌شناسی، ادبیات داستانی و اسطوره‌شناسی و با گذر از ذهن ایرانی کتابی نوشته برای کسانی که به نوشتن علاقه دارند. شهسواری کتابش را با این سوال شروع کرده که چرا به این کتاب نیاز داریم؟ و البته جوابش به خلاصه این است که با اینکه کتاب‌های بسیاری درباره نویسندگی ترجمه شده‌اند، اما فرهنگ ایرانی و ذهن ایرانی موضوعی است که باید به آن توجه کرد. این است که کتاب حرکت در مه را با کتاب‌های دیگر در این زمینه متفاوت می‌کند.

این کتاب را شهسواری در سه بخش نوشته است. توشه سفر، سفر و سفر درونی عنوان این سه بخش است. در بخش اول درباره ابزارها و لوازم نویسندگی، پایه و اساس داستان‌نویسی و انواع ژانرها صحبت می‌کند. در بخش دوم درباره شناخت شخصیت صحبت می‌کند و در بخش سوم بر موضوع نوشتن با قلب و صحبت کردن از تجربه زیسته تاکید می‌کند.

محمدحسن شهسواری در مقدمه این کتاب گفته این کتاب به درد چه کسانی نمی‌خورد و گفته احتمالا به درد چه کسانی می‌خورد. این موضوع نشان می‌دهد با کتابی سرراست و صریح سروکار داریم. کتابی که برای خواندن یا نخواندنش تصمیم‌گیری راحتی در پیش داریم.

حرفه: داستان‌نویس

داستان‌نویسی فنی است که باید با ادبیات مختص به خودش انجام شود. برای نویسنده‌ شدن چیزی بیش از یک قلم و کاغذ نیاز است. شناخت درست از ابزارهای نویسندگی و اصول داستان‌نویسی می‌تواند کمک کند داستان‌نویسی را به عنوان یک حرفه به درستی انجام دهیم و خود را از قید و بندهای استدلال‌های شهودی و احساسی رها کنیم. در این کتاب مجموعه‌ای از مقاله‌های مستقل از منتقدان و متخصصان ادبیات داستانی گردهم آمده و در کنار هم دسته‌بندی شده‌اند.

در جلد اول این مجموعه درباره اهمیت داستان، نویسندگی به عنوان حرفه و ایده‌پردازی صحبت می‌شود. جلد دوم و سوم این مجموعه هم درباره مباحث تکنیکی نویسندگی صحبت شده است.

فقط خواندن کافی نیست

ذکر جمله‌ای از محمدحسن شهسواری، نویسنده و مدرس داستان و رمان‌‌نویسی، در پایان این یادداشت می‌تواند مفید باشد: «اگر استعداد نداشه باشید، خودتان را بکشید هم نویسنده نخواهید شد؛ اما اگر استعداد داشته باشید، فقط باید خودتان را بکشید تا نویسنده شوید.» پس اگر فکر می‌کنید استعداد و علاقه دارید، اگر اتفاقاتی برای‌تان رخ داده و چیزهایی دیده‌اید که دل‌تان می‌خواهد آن‌ها را بنویسید، از جا بلند شوید و برای کاری بزرگ، سخت و هیجان‌انگیز آماده شوید. تصمیم بگیرید داستان خوب بنویسید، داستانی که بهترش را کسی نتواند بنویسد. یعنی خودتان جوری آن را بنویسید که بهترین نوع و نمونه‌ی روایت آن داستان باشد. خودتان را بکشید و یک شاهکار خلق کنید تا برای همیشه در تاریخ ادبیات ماندگار شوید.

(۵,۳۰۷ بازدید تا امروز)

این یادداشت‌ها را هم بخوانید

اشتراک گذاری