الیف شافاک؛ نویسنده ملت عشق را بیشتر بشناسیم

الیف شافاک؛ نویسنده ملت عشق را بیشتر بشناسیم

۱۳۹۸-۰۴-۱۵ 0 نویسنده پردیس جلالی
در ۵ دقیقه بخوانید

اگر اسم الیف شافاک یا الیف شفق، نویسنده‌ی ترک تبار را هم نشنیده باشید، احتمالا نام کتاب «ملت عشق» به گوشتان آشناست. کتابی که کتابخانه‌ی بسیاری از ما ایرانی‌ها را درنوردیده و بین ما دست به دست می‌شود. اما نویسنده ملت عشق، تنها به خاطر این کتاب نیست که در جهان به شهرت رسیده و کتاب‌هایش به بیش از ۳۰ زبان ترجمه شده است. او به زبان‌های ترکی، فرانسه و انگلیسی مسلط است، در سال ۲۰۱۰، نشان شوالیه‌ی ادبیات و هنر کشور فرانسه را به دست آورده و در مجموع ۱۷ کتاب به چاپ رسانده است که بسیاری از آن‌ها، به شدت مورد توجه قرار گرفته‌اند. در این یادداشت قصد داریم الیف شافاک و آثارش را معرفی کنیم.

پیشنهاد می‌کنیم پیش از خواندن این مطلب، سخنرانی او در تد درباره اهمیت داستان‌ها در سیاست‌های هویتی را مشاهده کنید:

الیف شافاک؛ از استراسبورگ تا آمریکا

شافاک در استراسبورگ فرانسه به دنیا آمده است. در کودکی پدر و مادرش از یکدیگر جدا شدند. او به همراه مادرش به ترکیه بازگشت و زیست در دو دنیای متفاوت را آغاز کرد. از طرفی زندگی نزد مادرش، که زنی تحصیل‌کرده، مدرن و با تفکر غربی است. از طرف دیگر زندگی نزد مادربزرگش، زنی با تحصیلات کمتر، خرافاتی و اهل جادو. او از همان زمان با این اختلافات آشنا بود. در دانشگاه در رشته مطالعات زنان درس خوانده است. همچنین دکترای علوم سیاسی دارد. در دهه چهارم زندگیش به آمریکا مهاجرت کرد و در دانشگاه‌های این کشور شروع به تدریس کرد. او خود را یک مهاجر نمی‌داند. بلکه مسافری دائمی می‌داند که از کودکی سفرش را آغاز کرده است.

شافاک فعال حقوق زنان و منتقد وضعیت سیاسی و اجتماعی ترکیه و خاورمیانه است. شافاک صدای کسانی است که صدایشان شنیده نمی‌شود. درباره بی‌گناهان، اقلیت‌ها، آواره‌ها و تبعید می‌نویسد. او در جدیدترین صحبت‌های خود گفته است: «تمامی نویسندگان باید علیه سرکوب‌های ترکیه اعتراض کنند. ترکیه در صدر دستگیری روزنامه‌نگاران است. هزاران نفر صرفا به خاطر امضا کردن درخواست صلح شغل خود را از دست داده‌اند. در ترکیه تعداد خشونت‌های خانگی ۱۴۰۰درصد افزایش یافته است. ترکیه در میان ۱۴۹ کشور جهان در شاخص شکاف جنسیتی بنا به گزارش انجمن اقتصاد جهانی رتبه ۱۳۰ام را دارد. فقط حدود ۱۵درصد موارد سو استفاده جنسی کودکان در این کشور گزارش می‌شود. شمار کودک‌همسری در این کشور فاجعه است. ما باید به جای اینکه وانمود کنیم مشکلی وجود ندارد، باید درباره آن صحبت کنیم.»۱  اظهاراتی از این دست از شافاک کم نیست.

او در سال ۲۰۰۶ نیز به خاطر نوشتن رمان «حرام‌‌زاده استانبول» به دادگاه فراخوانده شد. داستان کتاب شافاک درباره رابطه خانواده‌ای ترک تبار با خانواده‌ای ارمنی-آمریکایی است. در این کتاب او به ماجرای نسل‌کشی ارامنه اشاره کرده است.

مرد شرقی زیر ذره بین در «اسکندر»

 «اسکندر»، بازتاب‌دهنده دو مفهوم حساس است. یکی مرد شرقی با پیشینه‌ی مردسالارش و دیگری شرقی مهاجر. این دوگانه، همزمان با رفتارهای تبعیض‌آمیزی که مردم کشور انگلیس با شخصیت اصلی داستان یعنی اسکندر از خود نشان می‌دهند. البته اصرار او به ماندن بر سر ارزش‌های پوسیده‌ای مثل ناموس، تعصب و غیرت به عنوان یک مرد ترک، باعث ایجاد مشکل‌های بسیاری می‌شود. این کتاب، داستان ریشه‌ی آدم‌هاست. ریشه‌ای که از خاک اجدادی آن‌ها بیرون می‌زند و به وجود آن‌ها و البته سرنوشتشان رسوخ می‌کند. این داستان، تمنای جامعه مدرن برای زدودن خشونت از وجود مرد شرقی است.

چهره‌ی زنان، «بعد از عشق»

دیگر کتاب معروف نویسنده ملت عشق در ایران «بعد از عشق» است. خط سیر یکسان زندگی زنانه، چیزی است که شافاک در این کتاب به آن پرداخته است. آن هم با کنار هم قرار دادن بخش‌هایی از زندگی و تردیدهای خود و زنانی مختلف در طول تاریخ. انگار که بخواهد بگوید آن‌ها، همگی روزهای تلخ و شیرین یکسانی را طی می‌کنیم و بنابراین می‌توانیم در این مسیر، در کنار یکدیگر باشیم. در یک طرف روایت، نویسنده را می‌بینیم که درگیر انتخابی بزرگ در زندگی شخصی خود است و آن تصمیم به تشکیل زندگی مشترک و خانواده، و در طرف دیگر روایت، زنانی را می‌بینیم که عاشق می‌شوند، ازدواج می‌کنند، باردار می‌شوند و با افسردگی پس از زایمان دست و پنجه نرم می‌کنند.

ساختار کتاب به این صورت است که یک داستان روایت می‌شود و بعد از آن گزارشی آورده شده است. این کتاب بر آمده از تجربه واقعی خود نویسنده در زندگی به عنوان زنی مدرن در دل جامعه سنتی است. اما خطاب به همه زنانی است که در مسیر انتخاب‌های بزرگ زندگی هستند و بر سر دوراهی‌های آن گیر کرده‌آند.

بالاخره داستان «ملت عشق» چیست؟!

رمان «چهل قانون عشق» که در ایران با عناوین دیگری چون «عشق» و «ملت عشق» و با ترجمه‌های متفاوت راهی بازار شده است، احتمالا معروف‌ترین کتاب الیف شافاک برای ما ایرانی‌هاست. این کتاب، روایتگر داستان دیدار مولانا و شمس تبریزی است در لا به لای داستانی مدرن و امروزی. «اللا روبینشتاین» که درگیر زندگی روزمره است و با مادری کردن برای فرزندان و رابطه‌ی سرد با همسرش دست و پنجه نرم می‌کند، ویراستار کتابی می‌شود که از داستان شمس و مولانا می‌گوید. او، درگیر این کتاب، به معنای تازه‌ای از عشق می‌رسد که برایش تازگی دارد و می‌تواند زندگی‌اش را دگرگون کند.

اگر به خواندن داستان‌های عاشقانه علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنیم یادداشت « ۲۰ رمان عاشقانه برای دوران عاشقی» را بخوانید.

خاورمیانه‌ی پر تپ و تاب در «سه دختر حوا»

مواجهه سه دختر خاورمیانه‌ای در طول تحصیل در دانشگاه آکسفورد، بستری می‌شود برای درک نگاه الیف شافاک به انسان خاورمیانه‌ای و آنچه امروز در این منطقه‌ی حساس می‌گذرد. مونا، شیرین و پری، سه دختری هستند با عقایدی که زمین تا آسمان با یکدیگر فرق دارند. آن‌ها درگیر زندگی و بحث‌های پر تنشی با یکدیگر می‌شوند تا حقیقت را در این وضعیت پیدا کنند. این کتاب، اعتراضی است به تنش، خشونت کلامی و عدم پذیرش اعتقادات و عقاید مخالف یکدیگر.

«من و استادم»، سرگردان در تاریخ

شافاک، عاشق همراه کردن شخصیت‌های ساخته‌ی ذهنش با شخصیت‌های رنگارنگ تاریخی است. در داستان «من و استادم» نیز، همین بازی را ادامه می‌دهد. «جهان»، پسرکی است هندی که همراه با فیلش، در سفر است و با افرادی از فرهنگ‌ها و مذاهب مختلف در دل تاریخ آشنا می‌شود. داستان، در زمان سه پادشاه پر آوازه‌ی عثمانی، سطان سلیمان، سلطان سلیم و سلطان مراد اتفاق می‌افتد و جهان، بی خبر از راهی که آغاز کرده، با ورود به قصر سلطان سلیمان، پا به ماجرایی پر پیچ و خم می‌گذارد. شافاک در این کتاب، در پی آن است تا نشان دهد که خرافه‌پرستی، تعصبات خشک مذهبی و هویت‌سازی‌های متعصبانه‌ی قومی، مخرب تمدن بشری است.

این‌ها، فقط بخشی از آثار پر فروش و پر مخاطب نویسنده ملت عشق هستند. کتاب‌های دیگری چون شرافت، حرام‌زاده استانبول، پنهان، برزخ، تقدس نخستین دیوانگی‌ها، محرم، شپش پالاس، از دیگر آثار این نویسنده هستند که به او شهرتی جهانی داده‌اند.

چیزی که کتاب‌های شافاک، نویسنده ملت عشق را به این محبوبیت رسانده، احتمالا ترکیبی است از ماجراهای عاشقانه، با رنگ و بوی معنا و چاشنی تاریخ. شافاک با در کنار یکدیگر قرار دادن این سه عنصر، توانسته، معجونی جذاب بسازد.

۱: بخشی از اظهارات شافاک که در تاریخ  در ۲ ژوئن ۲۰۱۹ در وبسایت گاردین با عنوان «Elif Shafak: novelist calls writers to speak up on crackdown in Turkey» منتشر شده است.

(۵۰۸ بازدید تا امروز)

این یادداشت‌ها را هم بخوانید

اشتراک گذاری