معرفی بهترین کتاب‌های شعر کوتاه

عباس کیارستمی را بیشتر با فیلم‌هایش به‌خصوص فیلم‌هایی چون «خانه‌ی دوست کجاست؟» و «طعم گیلاس» می‌شناسند. بااین‌حال او در زمینه‌های هنری دیگری چون عکاسی، نقاشی و همچنین شعر فعالیت داشت و آثار بسیار جذابی از خود به‌جای گذاشته است. او شعرهایی کوتاه اما زیبا و پراحساس می‌سرایید و عقیده داشت که رنج و شعر دو عامل جدانشدنی از یکدیگر هستند. در شعرهای او می‌توان تنهایی انسان و احساسات سنگینی را که وی به دوش می‌کشد پیدا کرد.

کتاب سر بر باد شامل مجموعه‌ای از اشعار کوتاه کیارستمی است که با تصویرسازی‌های فائزه پورکمالی به انتشار رسیده است. این کتاب شعر کوتاه دوزبانه است و ترجمه‌ی انگلیسی اشعار نیز کنار آن‌ها درج شده است. ترجمه‌ی انگلیسی اشعار با کوشش زنده‌یاد کریم امامی انجام شده است.

هایکو یکی از قالب‌های معروف شعر ژاپن و درحقیقت کوتاه‌ترین قالب شعر در جهان است. اشعار هایکو بی‌قافیه اما موزون هستند و موضوعات آن‌ها شامل مضامین مختلفی چون عشق، آزادی، طبیعت و تنهایی انسان می‌شود. این قالب شعری در اواخر دهه‌ی چهل از طریق ترجمه‌های افرادی چون حسن فیاد، احمد شاملو و سهراب سپهری به ایران وارد شد و البته در ابتدا علاقه‌ی ایرانیان را چندان به خود جلب نکرد. در دهه‌های اخیر میزان محبوبیت این قالب شعری بسیار بیشتر شده است و حتی در خود ایران نیز افراد زیادی اقدام به نوشتن شعر هایکو کرده‌اند.

کتاب هایکوهای عاشقانه شامل چند هایکو گردآوری‌شده توسط الن کامینکز است که با ترجمه‌ی رضی هیرمندی به چاپ رسیده است. آنچه ارزش و زیبایی این کتاب را دوچندان می‌کند، نقاشی‌های سنتی ژاپنی جذابی هستند که در کنار اشعار قرار گرفته‌اند. در ابتدای کتاب، به‌طور مفصل درباره‌ی تاریخچه‌ی هایکو، جایگاه آن در جهان شعر و چرایی شناخته‌شدن آن به‌عنوان زیباترین شعر کوتاه صحبت شده است.

عاشقانه‌های شعر کرد شامل سروده‌هایی‌ است از شاعران کٌرد اهل ایران و عراق. انتخاب و ترجمه‌ی این اشعار به دست آرش سنجابی، از مترجمان شناخته‌شده‌ی ادبیات کُرد، انجام شده است. بیشتر سروده‌هایی که در این کتاب جای گرفته‌اند کوتاه هستند و همان‌طور که از نام کتاب مشخص است، به مفهوم عشق پرداخته‌اند. در مقدمه‌ی کتاب آمده است: «عشق، یأس و جنگ سه محور اصلی شعر کرد است، عاشقانه‌های شعر کرد به محور اول می‌پردازد. عشق برای کرد به شام شب می‌ماند: واجب است و پربها.»

از جمله شاعرانی که در این کتاب شعر کوتاه عاشقانه با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید می‌توان به افرادی چون شیرکو بی‌کس، عبدالله پشیو، فرهاد پیربال، رفیق صابر، بهروز محمد و تعدادی شاعر مشهور کرد دیگر اشاره کرد. از خود آرش سنجابی نیز سه شعر در این کتاب ضمیمه شده است.

عرفان نظرآهاری از نویسندگان و شاعران شناخته‌شده‌ی ایران است که بخش عمده‌ی فعالیت ادبی‌اش به حوزه‌ی ادبیات کودک‌ونوجوان اختصاص دارد. آثار او در کشورهای مختلف خوانده شده‌اند و به زبان‌هایی مانند انگلیسی، فرانسه، ترکی و ژاپنی ترجمه شده‌اند. «روی تخته‌سیاه جهان با گچ نور بنویس» مجموعه‌ای از اشعار اوست که اگرچه بیشتر برای مخاطب نوجوان نوشته شده است، خواندنش می‌تواند برای هر کسی، فارغ از سن‌وسال، لذت‌بخش باشد. فضای این کتاب سرشار از آرامش و احساسات لطیف است و هریک از اشعار در دل خود مضامینی ساده، صمیمی و درعین‌حال عمیق را جای‌ داده‌اند. روی تخته‌سیاه جهان با گچ نور بنویس از آن دسته کتاب‌هایی است که می‌توان آرام و بی‌عجله خواند و در فضای لطیف و خیال‌انگیزش مکث کرد.

شعر مرزوبوم نمی‌شناسد، وقتی چیزی زیبا نوشته شده باشد خواندن آن هر آدمی را در هر نقطه‌ای از جهان تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. محمدحسین رمضان کیایی در این کتاب مجموعه‌ای از اشعار کوتاه جهان را دور هم جمع کرده است. او در مقدمه ذکر کرده که در انتخاب این اشعار بیشتر به شهرت شاعران و همچنین سروده‌هایشان توجه داشته است. همچنین گفتنی است که اشعار انگلیسی، ایتالیایی و فرانسوی مستقیماً از زبان اصلی ترجمه شده‌اند و باقی اشعار از زبان انگلیسی. از جمله شاعرانی که در این مجموعه جای گرفته‌اند می‌توان به کسانی چون آنا آخماتووا، مایا آنجلو، پل الوار، تی. اس. الیوت، لرد بایرون، برتولت برشت، چارلز بوکوفسکی، فرناندو پسوآ و بسیاری شاعران شناخته‌شده‌ی دیگر اشاره کرد. اشعار هرکدام مضامین گوناگونی دارند، اما چیزی که بین بیشتر آن‌ها مشترک است احساسات عمیق، زبان گویا و تصویرسازی روشن و جذاب است.

سیدعلی میرافضلی فارغ‌التحصیل رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران است. از آثار او می‌توان به مجموعه شعرهای «در آستانه‌ی تازه شدن»، «مرا می‌نویسی»، مرور «رباعیات افضل کاشانی» و «رباعیات خیام و خیامانه‌های پارسی» اشاره کرد. او نخستین‌بار کارهای کوتاه خود را در دفتری با عنوان «گنجشک ناتمام» در سال ۱۳۸۳ به انتشار رساند.

باوجوداینکه کتاب آهسته‌خوانی از لحاظ مضمونی به گنجشک ناتمام نزدیک است، مجموعه‌ای تازه‌تر و همچنین پخته‌تر از اشعار او را در خود جای داده است. این کتاب دربرگیرنده‌ی ۲۲۹ شعر کوتاه است. میرافضلی خود پیش‌تر برخی از این اشعار را در فضای مجازی با علاقه‌مندان به اشتراک گذاشته و واکنش‌های مثبتی از سوی آن‌ها دریافت کرده بود.

احمد مطر از شاعران مشهور و شناخته‌شده‌ی عراقی است که شعرهایش بیش از هر چیز با مقاومت در برابر استبداد و ظلم و انتقاد از سران کشورهای عربی گره خورده‌اند. زبان شعر او صریح، گزنده و معترض است و بسیاری از آثارش بازتابی از شرایط سیاسی و اجتماعی جهان عرب هستند. این مجموعه بیش از ۳۰ شعر از این شاعر سرشناس را در خود جای‌داده است. اشعار همگی به انتخاب سهند آقایی گردآوری و در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و تصویری از دغدغه‌ها و نگاه انتقادی احمد مطر به مخاطب ارائه می‌دهند.

قیصر امین‌پور از آن دسته شاعرانی‌ است که نامش به گوش همه آشنا می‌آید. او یکی از شناخته‌شده‌ترین شاعران ایرانی بود، از حضور اشعارش در کتاب‌های درسی مدرسه گرفته تا سایر فعالیت‌هایی که خود او در جهت حفظ و رشد ادبیات فارسی انجام داد. قیصر امین‌پور در سال ۱۳۳۸ در روستای گتوند به دنیا آمد و سال ۱۳۸۶ از دنیا رفت. او در طول سال‌های حیاتش دفترهای شعر بسیاری از خود به‌جای گذاشت.

گل‌ها همه آفتابگردانند سروده‌های قیصر امین‌پور را از سال ۱۳۶۹ تا سال ۱۳۷۹ شامل می‌شود. این اشعار در قالب‌های مختلفی چون غزل، رباعی، دوبیتی و نیمایی سروده شده‌اند. زبان شعری قیصر امین‌پور ساده، شیرین و مملو از لغات و اصطلاحات معمول است. او همچنین اغلب به مضامینی می‌پردازد که اجتماعی و مردمی هستند.

اشعار رسول یونان اغلب ساده، کوتاه اما سرشار از فضاسازی‌های عمیق و موقعیت‌های آشنا هستند. او در آکوردی برای صرف شام به احساساتی تجسم می‌بخشد که شاید هر کس حداقل یک‌بار آن‌ها را تجربه کرده باشد. از عشق، ناممکن‌ها، دل‌شکستگی و معشوق سخن می‌گوید و با زبان شاعرانه و بی‌ریای خود، خواننده را مجذوب صحبت‌هایش نگه می‌دارد. این مجموعه در سال ۱۳۹۴ و از سوی نشر ثالث روانه‌ی بازار شده است. از دیگر آثار رسول یونان می‌توان به کتاب‌هایی چون اسکی روی شیروانی‌ها، کلبه‌ای در مزرعه برفی، مینی‌مال‌ها و روزهای سخت میکائیل اشاره کرد.

سید علی صالحی از شاعران و نویسندگان شناخته‌شده‌ی معاصر ایران است و از چهره‌های مهم شعر فارسی به شمار می‌رود. او از پایه‌گذاران جریان «موج ناب» و از بنیان‌گذاران اصلی شکل‌گیری «شعر گفتار» است. شعر گفتار نوعی از شعر است که بر زبان ساده‌تر و نزدیک‌تر به گفتار تأکید دارد. صالحی در طول فعالیت ادبی خود مجموعه‌های شعر متعددی منتشر کرده است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: چند رؤیا مانده تا طلوع رنگین‌کمان، این شفا برسد به دست مجرو‌ح‌ترین رؤیاها، پرده را کنار بزن در پایان عشق پیروز است و ترانه‌های روزگار تتو. سید علی صالحی در اشعار خود اغلب راجع به موضوعات اجتماعی و روزمره صحبت می‌کند و دغدغه‌های انسان مدرن را با زبانی آهنگین و دلنشین به تصویر می‌کشد.

اشعار محمد شمس لنگرودی به‌سادگی، کوتاهی و پرداختن به زندگی روزمره معروف هستند. او گاه زبانی طنز دارد و گاه نیز با لحنی گرم و صمیمی از عشق صحبت می‌کند. محمد شمس لنگرودی در سرودن اشعار خود تحت‌تأثیر شاعران بزرگ و تأثیرگذاری چون فریدون توللی، فریدون مشیری، نادر نادرپور، سیاوش کسرایی و احمد شاملو بوده است و ردپای این تأثیرگذاری را به‌وضوح می‌توان در اشعار او مشاهده کرد.

این مجموعه شعر با هدف آشنایی نوجوانان با شعر و شاعران معاصر منتشر شده است و می‌تواند برای مخاطبان نوجوان فرصتی برای شناخت جهان شعری محمد شمس لنگرودی فراهم کند. بااین‌حال، خواندن آن تنها به این گروه سنی محدود نمی‌شود و برای علاقه‌مندان به شعر معاصر در هر سن‌وسالی جذاب است. تنوع موضوعی و زبانی اشعار و نگاه انسانی و اجتماعی شاعر باعث می‌شود مخاطبان بزرگسال نیز بتوانند با شعرهای این مجموعه ارتباط برقرار کنند و از خواندن آن لذت ببرند.

سپیده نیک‌رو از شاعران معاصر ایرانی است که شعرهایش با زبانی ساده و درعین‌حال پراحساس، به موضوعاتی چون عشق، تنهایی، زندگی و روابط انسانی می‌پردازند. درخت سؤال نمی‌کند، می‌افتد هشتاد و سومین کتاب از مجموعه‌ی «جهان تازه شعر» نشر چشمه است و سه بخش با عنوان‌های درخت سؤال نمی‌کند، می‌افتد، برای دوست داشتنت برمی‌گردم و خورشید از نام کوچک من حرف می‌زند را دربرمی‌گیرد. این مجموعه در مجموع شامل ۵۸ شعر است و خواننده را با جهانی شخصی و عاطفی روبه‌رو می‌کند. فضای این اشعار سرشار از تصویر و استعاره است و همین ویژگی باعث می‌شود خواننده بتواند هر شعر را از زاویه‌ی خودش تجربه کند.