بررسی و نقد سریال شرق بهشت (East of Eden)

مینی سریال شرق بهشت (East of Eden) به نویسندگی زویی کازان، اقتباسی از رمان درخشان جان اشتاین‌بک، نویسنده‌ی آمریکایی، به همین نام است. اشتاین‌‌بک در رمان شرق بهشت که آن را بهترین اثر خود و چکیده‌ی سال‌ها زندگی ادبی‌اش می‌دانست، در دل توصیف زندگی پرتلاطم یک خانواده به سراغ مفاهیمی بزرگ رفته است؛ تضاد خیر و شر، بحران هویت و ردپای گذشته در روح و روان انسان‌ها. او با الهام‌گرفتن از داستان هابیل و قابیل ریشه‌های خیر و شر را در شخصیت‌هایش جست‌وجو می‌کند و در برهه‌ای نسبتا طولانی از تاریخ، ما را با زندگی یک خانواده همراه می‌کند. سریال شرق بهشت اثری جنجالی و تازه از نتفلیکس است که با نویسندگی و هدایت زویی کازان، نوه‌ی الیا کازانِ مشهور، کارگردان اقتباس سینمایی شرق بهشت در سال ۱۹۵۵، ساخته شده است و گارث دیویس و لور دو کلرمون تونر کارگردانی این سریال را برعهده دارند.

با انتشار خبر اقتباس تازه، مهم‌ترین سوال طرفداران جان اشتاین‌‌بک و منتقدان این بود که آیا این سریال توانسته از پس پیچیدگی‌های روایت نویسنده برآید؟ آیا توانسته روح رمان را انتقال دهد؟ در این یادداشت از وبلاگ طاقچه علاوه بر بررسی سریال، نسبت آن با رمان ماندگار شرق بهشت را نیز واکاوی می‌کنیم. با ما همراه باشید.

خلاصه داستان سریال شرق بهشت

شرق بهشت روایتی از زندگی خانواده‌ی تراسک در ابتدای قرن بیستم است. آدام و چارلز تراسک دو برادرند که زیر سایه‌ی پدری خشن، کنترل‌گر و سخت‌گیر قد کشیده‌اند و گذشته‌ای پرتلاطم دارند. رفتار نامطلوب پدر باعث می‌شود دو پسر از همدیگر فاصله داشته باشند و بینشان رقابتی پنهان شکل بگیرد. با ورود کتی ایمز، زن زیبا، باهوش و سودایی، تنش‌های بین دو برادر تشدید می‌شود. آدام با وجود مخالفت و بدبینی برادرش دل به کتی می‌بازد. کتی که گذشته‌ی بسیار پرفرازونشیبی داشته، به پیشنهاد آدام جواب مثبت می‌دهد و با او ازدواج می‌کند، اما این ازدواج دیری نمی‌پاید. آدام با رویای فرار از گذشته به دنبال یک زندگی آرام است ولی روح سرکش کتی باعث می‌شود او نتواند تن به زندگی مشترک بدهد و در نهایت با وجود داشتن دو پسر دوقلو یعنی کال و آرون، خانواده را ترک می‌کند و مسئول روسپی‌خانه می‌شود. آدام با کمک لی، آشپز و خدمتکار چینی‌تبار که حالا دیگر دوست صمیمی آدام است، پسرها را بزرگ می‌کند. پسرها کم‌کم قد می‌کشند و در مورد مادرشان کنجکاو می‌شوند. اما آیا آدام راز کتی را برای پسرها فاش می‌کند؟ در ادامه رقابت و کینه بین آدام و چارلز به کال و آرون منتقل می‌شود و کال کم‌کم خود را وارث شرارت‌ها و تاریکی‌های مادرش می‌داند. و در نهایت سوال اصلی سریال اینجاست که آیا پسرها می‌توانند از گذشته‌ی خانواده رهایی پیدا کنند؟

این سریال اقتباس از چه کتابی است؟

شرق بهشت

نویسنده: جان اشتاین‌بک

مترجم: پرویز شهدی

انتشارات: انتشارات به سخن

سریال شرق بهشت اقتباسی از رمان مشهور نویسنده‌ی آمریکایی، جان اشتاین‌بک است. جان اشتاین‎‌بک از بزرگ‌ترین نویسندگان تاریخ آمریکا و جهان و نویسنده‌ی رمان‌های واقع‌گرایانه و اجتماعی است که هر کدام فریاد اعتراضی علیه ظلم جاری بر طبقه‌ی کارگر و فقیر هستند. او در رمان شرق بهشت داستان دو نسل از خانواده تراسک را روایت می‌کند و در دل این روایت به مفاهیم بسیار مهمی می‌پردازد؛ آیا ما وارث نیکی و شر والدینمان هستیم؟ انسان تا چه حد می‌تواند در مسیر شر پیش برود؟ جایگاه انسان در نبرد ابدی بین خیر و شر کجاست؟ آیا ما حق انتخابی در این نبرد داریم؟ رمان با تکیه بر داستان هابیل و قابیل به مفهوم تیمشل می‌پردازد؛ به معنای تو می‌توانی. این مفهوم اشاره به لحظه‌ای دارد که خداوند به قابیل می‌گوید تو می‌توانی! اشاره‌ی اشتاین‌بک به تیمشل به این معناست که اگرچه گذشته ردپایی عمیق بر سرنوشت ما دارد، اما حق انتخاب را کامل از بین نمی‌برد و ما هنوز می‌توانیم سرنوشت دیگری برای خود بسازیم. رمان شرق بهشت که برهه‌ای گسترده از جنگ داخلی آمریکا تا جنگ جهانی اول را دربرمی‌گیرد، رمانی بسیار تحسین شده است که تصویری کامل از زمانه‌ی خود در اوایل قرن بیستم ارائه می‌کند و در چندین لایه به مسائل متعددی مانند هویت، نژادپرستی، حسادت، خشم و حق انتخاب انسان می‌پردازد.

شرق بهشت به دلیل داشتن خط روایی بسیار قدرتمند، ارائه‌ی تصاویر بسیار بدیع و سرشار از جزئیات، شخصیت‌های واقعی و باورپذیر و پرداختن به مفاهیمی همه‌شمول ظرفیت بالایی برای اقتباس دارد. سریال شرق بهشت که بازخوانی سینمایی تازه‌ای از این کتاب است، با اقتباس مشهور قبلی در سال ۱۹۵۵ تفاوت‌های مهمی دارد و به دلیل فرصت بیشتر توانسته وجه‌های بیشتری از رمان را پوشش دهد که در ادامه به آن می‌پردازیم.

درباره سریال شرق بهشت

سریال شرق بهشت ۱ اکتبر سال ۲۰۲۶ در هفت قسمت اکران شد و در اختیار مخاطبان قرار گرفت. این سریال یک درام خانوادگی و تاریخی است که به‌نوعی بازخوانی از داستان مشهور هابیل و قابیل محسوب می‌شود و به مفاهیمی چون تضاد خیر و شر، حق انتخاب انسان و ردپای گذشته در سرنوشت او می‌پردازد.

نویسنده و خالق اصلی	زویی کازان، جب استوارت
کارگردانان	گارث دیویس و لور دو کلرمون تونر
بازیگران	فلورنس پیو، کریستوفر ابوت، مایک فیست، هون لی و…
ژانر	درام خانوادگی، تاریخی
محصول	آمریکا، ۲۰۲۶
امتیاز IMDB	۱/۸
کتاب منبع	شرق بهشت
نویسنده کتاب	جان اشتاین‌بک
سال انتشار کتاب	۱۹۵۲
ژانر کتاب	درام خانوادگی تاریخی با رگه‌های روانشناختی و فلسفی

این سریال به دلیل پرداختن به مفاهیم عمیق روانشناختی و همچنین داشتن صحنه‌های خشونت‌بار و جنسی، مناسب بزرگسالان است.

نقد سریال شرق بهشت

سریال شرق بهشت سریالی جنجالی است که ابتدا به دلیل اقتباس از شاهکار جان اشتاین‌بک توجه‌ها را به خود جلب کرد و در ادامه، به دلیل داشتن ساختار قوی و ویژگی‌های منحصربه‌فرد، در مدت کوتاهی سروصدای زیادی به پا کرد و بسیاری از منتقدان سخت‌گیر را به تحسین واداشت. زویی کازان که پدربزرگش یک بار در سال ۱۹۵۵ دست به اقتباس این اثر زده بود و خودش از سال‌های نوجوانی به این رمان علاقه‌ی زیادی داشت، موفق شد در مینی‌سریال هفت قسمتی‌اش یک اقتباس موفق را به نمایش بگذارد که ضمن حفظ روح کتاب، به شکل مستقل نیز سریالی قصه‌گو و سرشار از لایه‌های عمیق روانشناختی است. سریال شرق بهشت زندگی دو نسل از یک خانواده را روایت می‌کند و برخلاف اقتباس قبلی، تمرکز زیادی روی زن بحث‌برانگیز رمان، یعنی کتی دارد که با بازی تحسین‌برانگیز فلورانس پیو برای مخاطب فراموش‌نشدنی می‌شود. کتی همان زن شرور و مرموز رمان اشتاین‌بک است که در سریال اگرچه تفاوت‌هایی با رمان دارد، اما باز هم شخصیتی پیچیده و به‌یادماندنی است.

سریال شرق بهشت ردپای گناه و شرارت را در طول زمان دنبال می‌کند و به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا ما می‌توانیم از ریشه‌های شرارت رهایی پیدا کنیم؟ سریال نه‌تنها مانند رمان به گذشته‌ی دو برادر یعنی آدام و چارلز می‌پردازد، بلکه در مورد کتی پا فراتر از رمان می‌گذارد و بیشتر روی گذشته‌ی او مکث می‌کند تا ما مسیر تبدیل‌شدن کتی به این زن شرور را بهتر ببینیم و این کار را بدون افتادن در دام توجیه او انجام می‌دهد. فیلم‌نامه اگرچه نتوانسته تمامی وجه‌های کتاب را پوشش دهد و در مواردی مانند خانواده‌ی همیلتون از بسیاری جزئیات چشم‌پوشی کرده است، باوجوداین، اثری وفادار محسوب می‌شود که برخلاف اقتباس قدیمی، به لی و کتی فرصت بیشتری برای درخشیدن داده و همچنین به مفهوم تیمشل نیز وفادار مانده است.

شخصیت‌پردازی در سریال جزو نقاط قوت است و زویی کازان با احاطه‌ی کامل بر شخصیت‌های جان اشتاین‌بک، توانسته تا حد خوبی از پس پیچیدگی‌های شخصیت‌ها مانند کتی، آدام، لی، چارلز، آرون و کال برآید. همچنین نباید از بازی خوب فلورانس پیو در نقش کتی صرف‌نظر کرد؛ او با نگاه‌های سرد، حالت صورت و اکت‌ها به‌خوبی توانسته از پس ایفای نقش زن مرموز و شرور رمان برآید. زنی که بارها و بارها به تیمشل نه می‌گوید، قید زندگی آرام در کنار آدام و فرزندانش را می‌زند، به‌سادگی از همه‌چیز عبور می‌کند و جهانش را روی تاریکی‌های گذشته پیش می‌برد تا اینکه در نهایت با تاریکی یکی می‌شود. کریستوفر ابوت در نقش آدام و هون لی در نقش لی نیز توانسته‌اند شخصیت‌پردازی‌ رمان را در چهره‌ها و بازی‌هایشان بازتاب دهند.

دقت نویسنده و کارگردانان در به‌تصویرکشیدن جزئیات از عواملی است که باعث شده بیننده در دل سریال غوطه‌ور شوند و همان روح جان‌ اشتاین‌بکی را در کل قسمت‌ها احساس کند. طراحی لباس خیره‌کننده که بسیار در سریال برجسته است، طراحی صحنه و میزانسن و توجه به فضای حاکم بر قرن بیستم همگی نشان از این دارند که سریال شرق بهشت تا حد قابل قبولی موفق شده از پس رمانی عمیق برآید و آن را به جهان تصویر بکشاند.

اگر بخواهیم سریال جدید نتفلیکس را با اقتباس مشهور الیا کازان در سال ۱۹۵۵ مقایسه کنیم، باید بگوییم اگرچه نمی‌شود از آن اقتباس درخشان با بازی جیمز دین در نقش کال چشم‌ پوشید، ولی سریال موفق شده جزئیات بیشتری را به تصویر بکشد و گستره‌ی وسیع‌تری از رمان را پوشش دهد. الیا کازان در آن فیلم سینمایی بیشتر به نسل دوم خانواده پرداخته بود درحالی‌که نوه‌اش در این سریال هفت قسمتی بسیار عقب‌تر رفته و توانسته پیشینه‌ی خانواده را به شکلی قابل‌قبول به تصویر بکشد. همچنین سریال با تمرکز بیشتر بر شخصیت کتی و شخصیت لی که در اقتباس قبلی جایگاه مهمی نداشت، بیشتر می‌تواند تبحر جان اشتاین‌بک در پرداختن به ظرافت‌های روان انسانی را به مخاطب سریال انتقال دهد. در ضمن سریال از ریتم بسیار خوبی برخوردار است و در کل اثری خوش‌ساخت و موفق محسوب می‌شود.

بررسی درونمایه و مضامین اثر

سریال شرق بهشت بیش از هر مفهوم دیگری به حق انتخاب پرداخته است. ما در دل سریال می‌بینیم که اگرچه سایه‌های گذشته همواره تعقیبمان می‌کنند و اگرچه هراس تکرار گناه هراسی هولناک است، اما حق انتخاب همواره در گوشت تکرار می‌کند: تو می‌توانی. در سریال بعضی از شخصیت‌ها مانند کال به این ندا پاسخ مثبت می‌دهند و بعضی شخصیت‌ها مانند کتی مدام آن را نادیده می‌گیرند ولی در نهایت ما محکوم به شر نیستیم! سریال سرشار از ارجاعات است و بیش از همه به داستان قدیمی هابیل و قابیل اشاره دارد.

همچنین سریال در لایه‌های خود مفاهیمی مانند تکرار رنج در نسل‌های مختلف، خشونت، حسادت، نژادپرستی، بازتاب‌های رفتار پدر و مادر با فرزندان و… را نیز پوشش می‌دهد و سرشار از جزئیات هنرمندانه است که باعث می‌شوند هر بیننده‌ای از زاویه‌دید خودش با سریال همراه شود.

نقاط قوت سریال

خط روایی قدرتمند: سریال شرق بهشت داستانی قدرتمندی دارد و اثری داستان‌گو است که بیننده را از همان سکانس اول درگیر می‌کند و تا پایان نیز ریتم را نگه می‌دارد.
طراحی لباس درخشان: طراحی لباس در این سریال بسیار خیره‌کننده است. کریستی کمرون، طراح لباس سریال موفق شده با الهام‌گرفتن از عکس‌های متعلق به اواخر قرن نوزدهم، لباس‌های بسیار متفاوتی طراحی کند که به بخشی از هویت سریال تبدیل می‌شوند.
بازی بازیگران: انتخاب بازیگران در سریال بسیار هوشمندانه است؛ به‌خصوص بازیگران نقش کتی، لی و آدام که به‌خوبی از پس ایفای نقش‌های پیچیده برآمده‌اند.
پرداختن به مفاهیم جهان‌شمول: اگرچه سریال در زمان و جغرافیایی بسیار دور از ما اتفاق می‌افتد، اما در واقع به مفاهیمی پرداخته که نسل بشر از ازل تا ابد با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند. به همین دلیل سریال شرق بهشت برای همه‌ی بینندگان تداعی‌هایی دارد و آن‌ها را با خود همراه می‌کند.
ریتم مناسب: سریال در هفت قسمت بسیار خوش‌ساخت ساخته شده است و همواره ریتم جذاب و پرکشش خود را حفظ می‌کند.

نقاط ضعف سریال

پوشش‌ندادن تمامی بخش‌های رمان: اگرچه شرق بهشت اقتباس بسیار قابل‌توجهی است، اما نتوانسته رمان را به طور کامل پوشش دهد. بسیاری از منتقدان معتقدند سریال نتوانسته عمق نگاه بک را بازتاب دهد.
تفاوت در پرداخت بعضی از شخصیت‌ها: در سریال به بعضی از شخصیت‌ها مانند کتی بیشتر و به بعضی از شخصیت‌ها مانند همیلتون‌ها کمتر پرداخته شده است که در مقایسه با کتاب می‌تواند از نقاط ضعف باشد.

مقایسه کتاب شرق بهشت با سریال

سریال شرق بهشت اقتباسی هنرمندانه است که با جزئی‌نگری و احاطه‌ی زویی کازان بر رمان، توانسته بخش خوبی از رمان را بازتاب دهد. باوجوداین، کتاب شرق بهشت اثر بسیار عمیق و چندلایه‌ای است که مضامین زیادی را پوشش می‌دهد و مثل سایر آثار جان اشتاین‌بک، آیینه‌ی تمام‌نمای زندگی است. سریال بخشی از خرده‌روایت‌ها را کمرنگ‌تر کرده و به زعم بعضی از منتقدان نتوانسته به عمق رمان دست پیدا کند. همچنین سریال بیشتر از رمان بر گذشته‌ی کتی تمرکز دارد که می‌تواند تصویر زن مرموز رمان را کمی دستخوش تغییر کند و خانواده‌ی همیلتون نیز در سریال بسیار کمرنگ شده‌اند. بااین‌حال، اکثر طرفداران جان اشتاین‌بک لب به تحسین این اقتباس گشوده‌اند و معتقدند این مینی‌سریال نسبت به اقتباس قبلی پوشش بهتری از رمان دارد.

بخشی از کتاب صوتی شرق بهشت را بشنوید.

شرق بهشت

نویسنده: جان اشتاین‌بک

گوینده: آرمان سلطان‌زاده

انتشارات: آوانامه

بازخوردها و نظر منتقدان درباره سریال

ورایتی: این نشریه با تحسین بازی فلورانس پیو و هون لی به تمجید از رمان می‌پردازد اما معتقد است اقتباس کاملا وفادار از اثری با این بازه‌ی زمانی طولانی چندان ساده نیست.
گاردین: نشریه‌ی گاردین نیز از این سریال خوش‌ساخت با بازی‌های درخشان و فیلم‌برداری چشم‌نواز تمجید کرده اما باور دارد سریال برخلاف رمان از عمق لازم برای به‌تصویرکشیدن پیچیدگی‌های روان انسان برخوردار نیست.
لس‌آنجلس تایمز: منتقد لس‌آنجلس تایمز با تحسین بازی فلورانس پیو از برجسته‌نشدن مفاهیم اصلی مانند هابیل و قابیل انتقاد کرده است.

این سریال برای چه کسانی مناسب است؟

سریال شرق بهشت برای تمامی علاقه‌مندان به سریال‌های درام خانوادگی و سریال‌های روانشناختی و تاریخی، انتخابی درخشان است. همچنین علاقه‌مندان ادبیات و جهان داستانی سرشار از جزئیات جان اشتاین‌بک، می‌توانند از این اقتباس هوشمندانه لذت ببرند و به‌طور کلی سریال می‌تواند توجه تمامی مخاطبانی را که به دنبال یک سریال عمیق با مفاهیم آشنای انسانی هستند، جلب کند.

در مجله‌ی طاقچه بخوانید:

معرفی فیلم های عاشقانه اقتباسی | بهترین فیلم های عاشقانه دنیا

اول کتاب را بخوانیم یا سریال را ببینیم؟

سریال به‌طور کلی اثری مستقل است و بدون خواندن رمان نیز می‌توانید از آن لذت ببرید. باوجوداین، پیشنهاد می‌کنیم اگر از علاقه‌مندان ادبیات هستید، در وهله‌ی اول سراغ شاهکار بی‌نظیر جان اشتاین‌بک بروید و از جهان داستانی شگفت‌انگیزی که او می‌سازد، لذت ببرید. چراکه رمان دست شما را برای تخیل باز می‌گذارد و بهتر است از رمان به سریال بروید تا از سریال به رمان. بعد از خواندن رمان، لذت سریال نیز برایتان دو چندان خواهد شد.

جمع‌بندی

دنیای فیلم و سریال در سال‌های اخیر در آثار اقتباسی عملکرد بسیار خوبی داشته است و بعد از مدت‌ها تصور قدیمی را مبنی بر اینکه شاهکارهای ادبیات در سینما حیف می‌شوند، شکسته است. سریال شرق بهشت با دست‌گذاشتن روی یکی از پیچیده‌ترین رمان‌های تاریخ ادبیات، گام جسورانه‌ای برداشته و از پس آن نیز تا حدود خوبی برآمده است. قصه‌ی قوی و جان‌دار اشتاین‌بک باعث شده سریال بسیار دیدنی و گیرا باشد و به عمق جان بیننده نفوذ کند.

طاقچه دریچه‌ای است به دنیای کتاب‌های الکترونیکی و صوتی؛ جایی که با یک کلیک، به دنیایی از داستان‌ها، دانش و تجربه‌های تازه قدم می‌گذارید. هر زمان و هرجا که بخواهید، می‌توانید کتاب دلخواهتان را در فروشگاه کتاب طاقچه پیدا کنید و بی‌درنگ مشغول خواندن شوید. لذت یک کتابخانه‌ی همیشه در دسترس را با خرید کتاب در طاقچه تجربه کنید!