نویسنده: ویکتور هوگو
مترجم: اسفندیار کاویان
انتشارات: انتشارات جامی
نقد کتاب گوژپشت نتردام؛ شاهکار ویکتور هوگو زیر ذرهبین
1 بازدید
رمان گوژپشت نتردام، از برجستهترین آثار ویکتور هوگو و ادبیات فرانسه، ما را به پاریسِ قرن پانزدهم میبرد؛ جایی که کازیمودو، ناقوسزنِ تنها و رنجکشیدهی کلیسای نتردام، با هیبتی هراسانگیز و دلی سرشار از وفاداری، در سایهی برجها زندگی میکند و هر بامداد شهر را با صدای ناقوس بیدار میسازد. ورود اسمرالدا، کولیِ جوان و دلفریبِ شهرگرد، نظمِ خاموش زندگی او را برهم میزند و عشقی یکطرفه و بیچشمداشت در دلش مینشاند؛ عشقی که در مثلثی پرالتهاب با فرولو، کشیشِ ردهبالای کلیسا، و فوبوس، افسرِ خوشچهره، گره میخورد و به حسادت، توطئه و داوریِ بیرحمانه میانجامد: اسمرالدا متهم میشود، کازیمودو او را در پناه نتردام پنهان میکند، اما آشوبِ «سرای معجزات» و دسیسههای فرولو سرانجام کار را به سقوطی تراژیک میکشاند؛ تا آنجا که پایان داستان، با مرگ و ناپدیدشدن و پیوندِ استخوانها در آغوشِ خاموشِ گور، مُهر میخورد. در این یادداشت از بلاگ طاقچه، میخواهیم این شاهکار ویکتور هوگو را نقد و بررسی کنیم.
نقد و تحلیل کتاب گوژپشت نتردام
ویکتور هوگو طی شش ماه کتاب گوژپشت نتردام را به رشتهی تحریر درآورد. او حدود سه سال اسناد و مدارک و گزارشها را بررسی کرده بود و در محلههای قدیمی چرخیده بود، بااینحال، جایی در توصیف این رمان نوشت: «وانگهی آنچه در این کتاب حایز اهمیت است، این جزئیات نیستند. اگر امتیازی در آن وجود داشته باشد، جنبهی تخیلی، دمدمیمزاجی و تفننی آن است…»
ویکتور هوگو در این رمان، از خلال قصهای جذاب، تصویری از زندگی مردم عادی، روحانیان، اشراف، خانهبهدوشان، مطرودان و محذوفان جامعه ارائه میدهد. شخصیتهای کتاب هرکدام نمایندهی یکی از این گروهها هستند. حتی کلیسای نتردام نهفقط یک بنای تاریخی و مذهبی، بلکه همچون یک شخصیت، نمادی از سرنوشت و خاطرات شهر و انسانهاست. در آن زمان، مقامات شهر بناهای قدیمی را تخریب میکردند یا تغییر میدادند. ویکتور هوگو میخواست بر ارزش این بناها تأکید کند. او همچنین با توصیف معماری و آدام و رسوم و فضای شهر، تصویری زنده از پاریس به نمایش میگذارد.
انحراف، شهوترانی و افول اخلاقی کشیشان و ماموران عدالت، توصیف جزئیات زندگی فداکارانه و کولیوار و تواضع و خلوص و ازخودگذشتی انسانی دور از زندگی اجتماعی از موضوعاتی هستند که ویکتور هوگو در این اثر به آنها پرداخته است. کازیمودو نماد معصومیت، سادگی و فداکاری در ظاهری وحشتناک است و اسمرالدا نماد زیبایی و جذابیت و بیپروایی است که قربانی فقر، شهوت و تعصبات میشود. کلود فرولو نیز بهشکلی وجهشبهی با ویکتور هوگو دارد؛ کشیشی که در جنگ میان امیال جسمانی و تقوا گرفتار است و راه خود را گم کرده است.
کتاب گوژپشت نتردام بر معماری فرانسه نیز تاثیر زیادی گذاشت و بناهای دوران قدیم و پیشارنسانس که تا آن زمان کماهمیت تلقی میشدند، مورد تجلیل و ستایش قرار گرفتند. کمیتهای نیز برای حفظ و نگهداری بناهای تاریخی تاسیس شد.
نقاط قوت کتاب
- تصویرسازی قوی از پاریس قرن پانزدهم میلادی.
- توصیف زنده و دقیق از معماری گوتیک و فضای شهری، بهویژه کلیسای نتردام.
- شخصیتپردازی عمیق.
- بیان مضامین فلسفی و اجتماعی.
- روایت دراماتیک (متاثر از پیشینهی ویکتور هوگو در شعر و نمایشنامهنویسی).
- غنای واژگان و استفاده از اصطلاحات معماری.
نقاط ضعف کتاب
- توصیف زیاد و گاه طولانی جزئیات معماری و مکانها در قسمتهایی از کتاب ممکن است خستهکننده باشد.
- سبک روایت ممکن است برای بعضی خوانندگان کمی پیچیده به نظر برسد.
- پایان تلخ داستان ممکن است برای بعضی خوانندگان آزاردهنده باشد.
بررسی شخصیتهای کتاب گوژپشت نتردام و نقش آنها در داستان
- گوژپشت نتردام/ کازیمودو: شخصیت اصلی رمان و ناقوسزن گوژپشت کلیسای نتردام است. کازیمودو زشت، ناقصالخلقه و مطرود، اما بهشدت دلسوز و وفادار است. او نماد عشق بیدریغ و اعتلای اخلاقی است.
- کلود فرولو: کشیش ردهبالای کلیسای نتردام است. او مرد هوسرانی است که نماد ریاکاری و فساد ناشی از قدرت است. فرولو نیز بهنوعی قربانی سرکوب دائمی امیال خود است.
- اسمرالدا: رقصندهی کولی زیبارویی است که نماد معصومیت، آزادی، بیپروایی و مهربانی است. او قربانی فقر، خشونت مردسالارانه، شهوت و حسدورزی است.
- کاپیتان فوبوس دو شاتوپر: افسر اشرافزادهی خوشچهرهایست که نوعی قهرمان پوشالی است. او نماد جذابیت ظاهری، اما فاقد عمق اخلاقی و عاطفی است و از مسئولیت شانه خالی میکند. فوبوس انسانی عادی است که تاثیرگذاری اجتماعی ندارد.
- پییر گرانگوار: شاعر، نویسنده و نمایشنامهنویس است. او از طبقهی پایین و فرودست است. گرانگوار نماد هنرمند سازشکار و محافظهکار است که بیشتر به منافع خودش فکر میکند. این منافع مانع میشوند تا در مواقع لازم کنار مردم بایستد.
- مادر اسمرالدا: زنی ماتمزده و رنجور که سالها از فرزندش بیخبر بوده است.
- کلیسای نتردام: کلیسا مانند بدن سالخوردهای است که دههها نظارهگر رنج بشر بوده است؛ بدنی که هم نظارهگر تاریخ است، هم تاریخ را رقم میزند.
مضامین و درونمایههای کتاب
- زیبایی سیرت در مقابل زیبایی صورت و تضاد ظاهر و باطن.
- رویارویی با تبعیض و شکاف طبقاتی.
- ستایش عشق بیچشمداشت در برابر عشق تملکگرایانه.
- پیوند عشق و جنون.
- نقد شرایط اجتماعی و بیعدالتیها.
- روشنکردن ارزش معماری گوتیک و نقش پررنگ مکانها و بناهای تاریخی در کتاب.
زمان رمان و بستر تاریخی کتاب
ویکتور هوگو در سال ۱۸۲۹ میلادی نگارش رمان را آغاز کرد و کتاب اولین بار در سال ۱۸۳۱ میلادی منتشر شد. داستان کتاب در قرون وسطی (حدود قرن پانزده میلادی) میگذرد.
فضاسازی و لوکیشن
رمان در پاریس قرن پانزدهم میلادی میگذرد، شهری پر از محلههای فقیرنشین و مملو از تضاد طبقاتی. اصلیترین لوکیشن کتاب کلیسای نتردام است. کلیسا محل استقرار قدرت و دین و همچنین بستر اِعمال خشونت و بیعدالتی است. از طرفی، همچون یک ناظر، شهر و اتفاقات آن را مشاهده میکند.
لوکیشن مهم دیگر سرای معجزات (Court of Miracles) است که محل زندگی بهحاشیهراندهشدگانی چون دزدها، فقرا و مطرودان جامعه است.
فضای اثر نیز خاموش و تاریک، پرتنش و غمگین است.
هدف و پیامهای اصلی کتاب گوژپشت نتردام
- عشق بیقیدوشرط آدمی را تا سرحد فداکاری و ازخودگذشتگی پیش میبرد.
- بیان مفاسد و معایبی که نادانی یک جامعهی دور از تمدن به همراه دارد.
- قهرمانسازی از شخصیتی زشتچهره و هیولاگون و ضدقهرمانسازی از شخصیتی که نماد اعتلای دینی و مذهبی جامعه است، یعنی کشیش.
بخشی از کتاب صوتی گوژپشت نتردام را بشنوید.
گوژپشت نتردام
نویسنده: ویکتور هوگو
گوینده: اشکان عقیلیپور
انتشارات: رادیو گوشه
ژانر و سبک نگارش
این کتاب رمانی تاریخی در سبک گوتیک و رمانتیسم و همراه با عناصری از تراژدی است. ویکتور هوگو تاریخ معاصر فرانسه را در بستر اندیشههای سیاسی و اجتماعی زمانه به تصویر کشیده است. او با زبانی شاعرانه، احساسی و پرشور به توصیف پرجزئیات رنجهای بشری پرداخته و با استفاده از نمادسازی و مبالغه، خواننده را مورد خطاب قرار داده است.
روایت و زاویهدید
داستان از زاویهی دید دانای کل پیش میرود و نویسنده با نگاهی انتقادی به کلیسا و حاکمان جامعه، دست به قضاوت اخلاقی میزند.
انگیزه نویسنده از نوشتن داستان گوژپشت نتردام
ویکتور هوگو که همواره نگران تخریب و ازبینرفتن بناهای گوتیک و تاریخی فرانسه بود، با نوشتن این رمان تلاش کرد توجه عموم را به بازسازی، ترمیم و حفظ این بناها، بهخصوص کلیسای نتردام، جلب کند. از سوی دیگر، هوگو با نقد نهادهای قدرت، قانون سفتوسخت و ریاکاری حاکمان و قدرتمندان را زیر سوال میبرد. او همچنین در پی آن بود که پرسشهایی اخلاقی دربارهی زشتی و زیبایی، ریاکاری و برتری احساس یا عقل مطرح کند.
بازخوردها و نقدهای ادبی
کتاب گوژپشت نتردام پس از انتشار با استقبال گستردهی مخاطبان مواجه شد، اما نقدهایی نیز دریافت کرد. برخی منتقدانْ فضای رمان را بیشازحد تیرهوتار و احساسی توصیف کردند. نگاه انتقادی هوگو به کلیسا نیز واکنش برخی مذهبیان را برانگیخت. برخی نیز ریتم تعدادی از فصلهای کتاب را کند و خستهکننده دانستند.
از دیگر سو، بهرسمیتشناختن بهحاشیهراندهشدگان، توصیفات زنده از فضا و بناهای شهری، زبان شاعرانه، تخیل قوی نویسنده، نقد صریح اجتماعی و همدلی با «دیگری» و شخصیتپردازی چندلایه و نمادین تحسین عدهای دیگر را برانگیخت.
از میان منتقدان، لامارتین کتاب را اینطور ستود: «اثری است غولآسا، سنگی مقاوم در برابر عظیمترین توفانها، شکسپیر عالم داستان، حماسهی قرون وسطا… فقط بهخاطر فقدان مشیت الهی در آن غیر اخلاقی است، در معبد شما همهچیز یافت میشود مگر کمی مذهب…». لامونه هوگو را بهخاطر کمرنگبودن گرایش کاتولیکیاش سرزنش کرد، اما قدرت تخیل او را تحسین کرد. گوتیه نیز استحکام سبک هوگو را مورد ستایش قرار داد و آن را فناناپذیر دانست.
اهمیت ادبی و جایگاه اثر
گوژپشت نتردام یکی از مهمترین رمانهای قرن نوزدهم فرانسه در سبک رمانتیک است. این رمان تاریخی با جزئیاتی بیبدیل جامعهی فرانسه را در قرون وسطی به تصویر کشیده و شخصیتهایی ماندگار خلق کرده است. گوژپشت نتردام نهفقط یک رمان عاشقانه، بلکه بیانیهای دربارهی عدالت و بیعدالتی، فقر و سرکوب، قربانیشدن فرودستان و سرنوشت تراژیک انسان زیر استبداد حاکمان ظالم است. این کتاب بر رمانهای تاریخی پس از خود نیز تاثیرگذار بوده است.
تأثیر فرهنگی و اقتباسهای گوژپشت نتردام
رمان گوژپشت نتردام بارها مورد اقتباس قرار گرفته است که تعدادی از آنها به شرح زیر است:
- سال ۱۹۲۳: فیلم صامتی با بازی لان چینی.
- سال ۱۹۳۹: فیلمی به کارگردانی ویلیام دیترله و با بازی چارلز لوتن و مورین اوهارا.
- سال ۱۹۵۶: فیلمی فرانسوی به کارگردانی ژان دولانوا و با بازی آنتونی کویین و جینا لولوبریجیدا. این فیلم اولین نسخهی رنگی از اقتباسهای این رمان مشهور بود.
- سال ۱۹۹۸: موزیکال موفق فرانسوی، اثر ریکاردو کوچانته.
- سال ۱۹۹۶: انیمیشن گوژپشت نتردام دیزنی.
- سال ۱۹۷۷: مینی سریالی بریتانیایی به کارگردانی آلن کوک، محصول بیبیسی.
- سال ۱۹۸۲: مینی سریالی فرانسوی به کارگردانی ژان کرشبرون.
- سال ۱۹۹۷: مینی سریال آمریکایی دوقسمتی به کارگردانی پیتر مدک و با بازی سلما هایک و مندی پتینکین.
تأثیر اجتماعی
مهمترین تأثیر اجتماعی کتاب گوژپشت نتردام نجات و مرمت کلیسای تاریخی نتردام و تلاش برای حفظ میراث فرهنگی پاریس بود. از سوی دیگر، این کتاب سبب شد نگاهی انسانیتر به مطرودان و محذوفان جامعه شکل بگیرد و نهادهای قدرت و قانونگذار مانند کلیسا مورد انتقاد جدی قرار بگیرند. گوژپشت نتردام نمونهی بارز رمان تاریخی و اجتماعی است که بر آثار بعدی در این ژانر تاثیر بسزایی گذاشت.
جمعبندی
ویکتور هوگو با نوشتن گوژپشت نتردام، به رمان اجتماعی رسمیت بخشید. گوژپشت نتردام اکنون دیگر یک شخصیت جهانی است. هوگو نقدی موثر بر نابرابری و بیعدالتیهای اجتماعی، زندگی ریاکارانه و منفعتطلبانه و افول اخلاقی جامعه ارائه کرد و توانست حس همدلی با مطرودان را برانگیزد. پس از این رمان، زشتی و زیبایی از معنای تحتالفظیشان فاصله گرفتند و مفهوم تازهای پیدا کردند. اکنون دیگر پرسش اصلی این است که چه کسی را میتوانیم هیولا نام دهیم؟ عجیبالخلقهای باعطوفت و حس عمیق همدلی یا حکمفرمایی که به نام قانون و به کمک قدرت و تبعیض، اخلاق را از معنا تهی میکند؟
طاقچه دریچهای است به دنیای کتابهای الکترونیکی و صوتی؛ جایی که با یک کلیک، به دنیایی از داستانها، دانش و تجربههای تازه قدم میگذارید. هر زمان و هرجا که بخواهید، میتوانید کتاب دلخواهتان را در فروشگاه کتاب طاقچه پیدا کنید و بیدرنگ مشغول خواندن شوید. لذت یک کتابخانهی همیشه در دسترس را با خرید کتاب در طاقچه تجربه کنید!
منابع
آندره موروا، ویکتور هوگو، زندگی و آثارش، ترجمه پرویز شهدی. تهران: نشر به سخن، ۱۳۹۹.
1 بازدید
بستن تبلیغ
0 دیدگاه ها
جدیدترین
