نقد کتاب تاج دوقلوها؛ جدال قدرت و سرنوشت در جهانی جادویی

رِن مأمور شده تا ساحران را پس از سال‌ها زندگی مخفیانه به قدرت برگردانَد، اما برای رسیدن به این هدف، نخست باید هویت شاهدخت ایانا را بدزدد؛ کسی که نه‌تنها ملکه‌ی آینده‌ی این سرزمین، بلکه خواهر دوقلوی اوست. درحالی‌که مأموریت رن به هیچ‌وجه آن‌طور که فکرش را می‌کرد، پیش نمی‌رود، شاهدخت رز چاره‌ای ندارد جز آنکه برخلاف آنچه به او یاد داده شده، به یک ساحره اعتماد کند.

کتاب تاج دوقلوها (به انگلیسی Twin Crowns) رمانی است فانتزی نوشته‌ی کاترین وبر و کاترین دویل که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد. تاج دوقلوها نخستین جلد از مجموعه‌ای به همین نام به شمار می‌رود و در رده‌ی سنی ادبیات نوجوانان (Young Adult) قرار می‌گیرد. در این یادداشت از وبلاگ طاقچه، به نقد و بررسی کتاب تاج دوقلوها می‌پردازیم.

نقد کتاب دوقلوها

تاج دوقلوها

نویسنده: کاترین وبر

مترجم: مهسا عبدالهی

انتشارات: انتشارات هرماس

تاج دوقلوها را می‌توان کتابی خوش‌خوان و سرگرم‌کننده دانست که با ترکیب جادو، عشق و دسیسه‌های درباری داستانی پُرکشش را روایت می‌کند. رمان با ربودن رز از کاخ آنادان آغاز می‌شود و نویسندگان از همان فصل نخست علاوه بر روایت ماجرایی پُرتنش، خواننده را تا حد زیادی با فضای داستان و هدف شخصیت‌ها آشنا می‌کنند. بنابراین آغاز رمان تاج دوقلوها را می‌توان آغازی جذاب و پُرکشش توصیف کرد که خواننده را وادار می‌کند به ورق‌زدن ادامه دهد.

از سویی در کتاب تاج دوقلوها بسیاری از تروپ‌های (trope /الگوهای روایی آشنا در ژانر فانتزی) مشهور ژانر فانتزی را می‌توان دید؛ از جمله enemies to lovers (دشمنی‌ای که به عشق تبدیل می‌شود)، hidden identity (هویت مخفی) و overthrowing a kingdom (سرنگونی یک حکومت). حتی سوسک‌های خون‌خوارِ بیابان ایانا را می‌توان یادآور رمان تلماسه نوشته‌ی فرانک هربرت دانست (گرچه نمی‌توان گفت که نویسندگان تاج دوقلوها مشخصاً از آن الهام گرفته‌اند یا خیر.) ممنوعیت جادوگری و به‌طور کلی «دیگری‌سازی یا Othering» نیز بارها در ادبیات فانتزی مورد استفاده قرار گرفته است.

اما از سوی دیگر، این رمان را نمی‌توان مطلقاً کلیشه‌ای دانست، بلکه حتی می‌توان گفت نویسندگان تلاش کرده‌اند برخی کلیشه‌ها را بشکنند و روایتی نو خلق کنند. برای مثال، می‌توان اشاره کرد که رن و رز در ابتدا کلیشه‌ی «دختر سرکش و مستقل در برابر دختر مطیع و نازپرورده» را تداعی می‌کنند، اما داستان تلاش می‌کند نشان دهد که هرکدام به نوعی قدرتمندند و شاهدخت‌بودن رز او را تبدیل به شخصیتی ضعیف و دست‌وپاچلفتی نمی‌کند. حتی نویسندگان رمان تاج دوقلوها نیز در یادداشتی که در وب‌سایت United By Pop منتشر کرده‌اند، توضیح داده‌‌اند که رن و رز هرکدام نوع متفاوتی از قدرت زنانه را به نمایش می‌گذارند.

همچنین، کتاب از سوی ناشر با عنوان Fantasy Rom-Com معرفی شده است؛ یعنی رمانی فانتزی که عشق و کمدی را نیز در خود جای داده. با این حال، یکی از نقدهای قابل طرح درباره‌ی تاج دوقلوها این است که عشق و کمدی، برخلاف انتظاری که این برچسب ژانری ممکن است ایجاد کند، نقش چندان پررنگی در پیشبرد داستان ندارند و در مقایسه با ژانر فانتزی و رابطه‌ی میان دو خواهر، در حاشیه قرار می‌گیرند.

نقاط قوت کتاب

از نقاط قوت کتاب تاج دوقلوها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ریتم تند و روایت پُرکشش؛ داستان از همان ابتدا با اتفاقات پی‌درپی و تغییر موقعیت‌ها، مخاطب را درگیر می‌کند. این ریتم سریع، وجه ماجراجویانه‌ی رمان را پررنگ‌تر کرده و باعث می‌شود داستان برای مخاطب نوجوان جذاب و دنبال‌کردنی باقی بماند.
بازآفرینی برخی کلیشه‌های فانتزی؛ رمان در بسیاری از عناصر خود به کلیشه‌های آشنای فانتزی نوجوانان تکیه دارد، اما در برخی موارد آن‌ها را بازتعریف می‌کند. رابطه‌ی دو خواهر به‌جای رقابت و نمایش اشکال متفاوت قدرت زنانه از جمله نمونه‌هایی هستند که تاج دوقلوها را از برخی آثار مشابه متمایز می‌کنند.
پرداختن به مفاهیم عمیق اجتماعی در قالب داستانی ساده و جذاب برای نوجوانان؛ تاج دوقلوها بدون آنکه مستقیماً از تبعیض، مردسالاری، دیگری‌سازی و حق انتخاب صحبت کند، آن‌ها را در قالب ماجراجویی و با زبانی ساده به مخاطب نوجوان نشان می‌دهد.

نقاط ضعف کتاب

از نقاط ضعف کتاب تاج دوقلوها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کلیشه‌ای‌بودن بخشی از پیرنگ؛ داستان تا حد زیادی از الگوهای آشنا پیروی می‌کند و در بسیاری از موارد قابل‌پیش‌بینی است. گرچه پایان‌بندی کمی از کلیشه فاصله می‌گیرد، اما هنوز نمی‌توان تاج دوقلوها را اثری کاملاً بدیع تلقی کرد.
دو قطبی‌بودن برخی شخصیت‌ها و نیروهای داستان؛ در بعضی بخش‌ها مرز میان شخصیت‌ها و گروه‌های خوب و بد نسبتاً روشن است، بنابراین اگر به دنبال پیچیدگی اخلاقی باشیم در این کتاب پیدایش نمی‌کنیم.
ناهماهنگی میان ویژگی‌های معرفی‌شده و عملکرد شخصیت‌ها؛ به‌طور مثال تور سربازی بسیار سرسخت و جدی معرفی می‎شود، اما رفتارهایش با این تعریف همخوانی ندارند. به علاوه اینکه گاهی کتاب بیش از حد بر پیشبرد ماجرا تمرکز می‌کند و از چارچوب منطق جهان داستان خارج می‌شود.

شخصیت‌های کتاب تاج دوقلوها و نقش آن‌ها در داستان

رن: یکی از خواهرها و ساحره‌ای که مأمور شد با دزدیدن تاج و تخت از خواهرش، ساحران را به قدرت برگردانَد. رن شخصیتی است سرکش و جنگجو که خالی از اشتباه نیست، اما همیشه تلاش می‌کند راه‌حلی برای مشکل پیدا کند. تضاد او با رز از طریق توصیف نحوه‌ی تفکر، ظاهر و رفتارهایش آشکار است که این امر دو خواهر را از یکدیگر متمایز می‌کند. با این حال، می‌توان گفت با وجود جذابیت و پیچیدگی این شخصیت، گاهی ویژگی‌هایش در حد توصیف باقی می‌مانند و چندان نمود پیدا نمی‌کنند.

رز: شاهدختی است که ربوده شده و با ساحران ملاقات می‌کند. رز نقطه‌ی مقابل رن است. مطیع، آرام و وظیفه‌شناس که تمام آینده‌اش را در حکمرانی بر ایانا به‌عنوان ملکه‌ای عادل و قدرتمند می‌بیند، اما این تصویر با ماجراهایی که پس از ربوده‌شدنش تجربه می‌کند دستخوش تغییر می‌شود. تحویل تدریجی رز تا حد زیادی قابل‌باور و منطقی توصیف شده، اما گاهی شتاب‌زده به نظر می‌رسد.

شن: شن به‌‌عنوان شخصیتی جنگجو و باتجربه معرفی می‌شود، اما عملکردش همیشه با این تصویر هماهنگ نیست. اینکه شخصیتی با چنین ویژگی‌هایی بتواند به‌سادگی فریب رز را بخورد، باعث می‌شود توانایی‌هایی که پیش‌تر برای او تعریف شده، در عمل کم‌رنگ شوند و شخصیتش کمی ضعیف‌تر از تصویری باشد که نویسندگان در ابتدا ارائه کرده‌اند.

ویلم راتبورن: او بیشتر از اینکه یک شخصیت پیچیده باشد، نمادی است از شَر؛ راتبورن وزیری خیانتکار و حاکمی است ستمگر و شخصیتش فراتر از این رشد نمی‌کند.

به‌طور کلی، نمی‌توان شخصیت‌های کتاب تاج دوقلوها را پیچیده و چندلایه توصیف کرد، بلکه اغلب یا وسیله‌ای برای پیشبرد داستان‌اند یا نمادی برای نشان‌دادن یک مفهوم.

مضامین و درون‌مایه کتاب

از مضامین و درون‌مایه‌های کتاب تاج دوقلوها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

دیگری‌سازی و پیش‌داوری؛ جادوگران برای مدت طولانی به‌عنوان «دیگری» و تهدیدی برای جامعه معرفی شده‌اند. کتاب نشان می‌دهد چطور یک گروه می‌تواند بر اساس ترس، روایت‌های رسمی و پیش‌داوری به دشمن تبدیل شود.
تعریف متفاوت از قدرت؛ رن قدرت را بیشتر از مسیر جسارت، جادو و استقلال جست‌وجو می‌کند و رز از طریق سیاست، دیپلماسی و جایگاه سلطنتی. داستان در نهایت نشان می‌دهد قدرت لزوماً یک شکل واحد ندارد و می‌تواند از توانایی‌های بسیار متفاوتی سرچشمه بگیرد.
مردسالاری و استقلال زنان؛ داستان در کنار ماجراجویی فانتزی، ساختارهایی را نشان می‌دهد که زنان را در نقش‌های از پیش تعیین‌شده قرار می‌دهند. رن و رز فرصتی به دست می‌آورند تا این ساختارها را تغییر دهند.

زمان رمان و بستر تاریخی

تاج دوقلوها در جهانی خیالی با حال‌وهوای فانتزی شبه‌قرون‌وسطایی روایت می‌شود؛ جهانی متکی بر نظام سلطنتی، ساختارهای اجتماعی سلسله‌مراتبی و باور به جادو. گذشته‌ی این جهان از زبان شخصیت‌های متفاوت روایت می‌شود و افسانه‌ها بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهند. اما مهم‌ترین نکته تفاوتی است که میان روایت‌های رسمی و حقیقت وجود دارد. حذف و تحریف بخش زیادی از تاریخ به دست قدرت حاکم از نکات قابل‌توجه درباره‌ی جهان داستان است.

فضاسازی و لوکیشن

رمان با توصیف قلعه‌ها، قصر سلطنتی، جنگل اسرارآمیز و دیگر عناصر جادویی فضایی فانتزی و تا حدی افسانه‌ای می‌سازد. همچنین، جابه‌جایی میان لوکیشن‌های گوناگون و مواجهه‌ی شخصیت‌ها با آن‌ها به پویایی رمان کمک می‌کند. اما می‌توان گفت که جهان‌سازی در خدمت پیش‍برد روایت است و پیچیدگی‌های سیاسی، جغرافیایی و تاریخی چندانی ندارد.

هدف و پیام‌های اصلی کتاب تاج دوقلوها

از پیام‌های اصلی کتاب تاج دوقلوها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

رمان بر حق انتخاب و استقلال فردی تأکید دارد و نشان می‌دهد هر فرد باید بتواند هویت و مسیر زندگی خودش را جدا از انتظارات دیگران انتخاب کند.
رمان نشان می‌دهد پیش‌داوری و ترس از گروهی متفاوت، می‌تواند تصویری نادرست از آن‌ها بسازد و مانع شناخت حقیقت شود.
کتاب تلاش می‌کند مفهوم قدرت را گسترده‌تر از زور و جادو نشان دهد و هوش، همدلی و توانایی تصمیم‌گیری را نیز شکل‌هایی از قدرت معرفی کند.

ژانر و سبک نگارش

کتاب تاج دوقلوها رمانی است فانتزی، عاشقانه و طنز که در رده‌ی سنی ادبیات نوجوانان (young adult) قرار می‌گیرد.

از نظر سبک نگارش نیز رمان ساده و گیراست و بیشتر بر گفت‌وگوهای پُرتحرک و و پیش‌برد ماجرا تمرکز دارد. همچنین، نثر رمان بیش از آنکه شاعرانه یا پیچیده باشد، در خدمت ایجاد فضای فانتزی و توصیف موقعیت‌ها و شخصیت‌ها است.

روایت و زاویه دید

روایت کتاب تاج دوقلوها به‌صورت سوم‌شخص محدود و با دو زاویه‌ی دید متناوب روایت می‌شود. فصل‌ها به‌طور متناوب میان دیدگاه دو خواهر دوقلو، رز و رن، جابه‌جا می‌شوند و خواننده ماجراها را از منظر هر دوی آن‌ها دنبال می‌کند. این ساختار به‌خوبی تفاوت شخصیت، تربیت و عقاید دو خواهر را نشان می‌دهد و با قطع روایت در لحظات حساس و انتقال به دیدگاه دیگری، به حفظ ریتم و کشش داستان کمک می‌کند.

انگیزه نویسنده از نوشتن این رمان

ایده‌ی اولیه‌ی رمان تاج دوقلوها در دوران همه‌گیری کرونا، در سال ۲۰۲۰، شکل گرفت. نویسندگان این کتاب، کاترین وبر و کاترین دویل، به دلیل علاقه‌ی مشترکشان به داستان‌های فانتزی، عاشقانه و کمدی تصمیم گرفتند تا رمانی سرگرم‌کننده و پُرماجرا خلق کنند. آن‌ها از کلیشه‌های آشنایی چون دسیسه‌های درباری، شاهزاده و شاهدخت و جادوگری استفاده کردند، اما کوشیدند با نگاهی مدرن و ایجاد پیچش‌های تازه، آن‌ها را بازآفرینی کنند. یکی از اهداف اصلی نویسندگان، خلق دو قهرمان زن متفاوت و مستقل و نشان‌دادن شکل‌های گوناگون قدرت زنانه بود؛ قدرتی که گاه در همدلی و تصمیم‌گیری بروز پیدا می‌کند و گاه در جسارت و مبارزه.

تاج دوقلوها چند جلد است؟

کتاب تاج دوقلوها نخستین جلد از مجموعه‌ای به همین نام است که داستان اصلی دو خواهر دوقلو، رن و رز را روایت می‌کند. جلد دوم با عنوان «تاج‌های نفرین‌شده» (Cursed Crowns) در سال ۲۰۲۳ و جلد سوم با عنوان «تاج‌های شعله‌ور» (Burning Crowns) در سال ۲۰۲۴ منتشر شدند. این سه کتاب داستان اصلی مجموعه را تشکیل می‌دهند و «تاج‌های شعله‌ور» پایان سه‌گانه‌ی اصلی است. پس از این سه‌گانه، دو رمان فرعی دیگر نیز به نام‌های Captain of Fates و King of Beasts منتشر شده‌اند که داستان شخصیت‌های دیگری را دنبال می‌کنند.

جهان داستان در جلد دوم مجموعه، یعنی تاج‌های نفرین‌شده، گسترده‌تر و ماجراها پرحادثه‌تر می‌شوند، اما در مقایسه با جلد اول، ریتم روایت گاهی افت می‌کند و شخصیت‌پردازی عمق کمتری دارد. نقطه‌ی قوت اصلی کتاب همچنان رابطه‌ی رز و رن و جهان جادویی ایاناست. جلد سوم، یعنی تاج‌های شعله‌ور نیز به‌عنوان پایان این سه‌گانه، بیشتر روی جمع‌بندی داستان و سرنوشت شخصیت‌ها تمرکز دارد. رابطه‌ی خواهرانه و رشد رز همچنان از نقاط قوت آن است، اما بعضی منتقدان از کش‌دارشدن داستان و تکراری‌شدن برخی ایده‌ها انتقاد کرده‌اند. در مجموع، جلد سوم پایانی سرگرم‌کننده و نسبتاً رضایت‌بخش برای مجموعه به شمار می‌رود.

در مجله‌ی طاقچه بخوانید:

معرفی بهترین رمان‌های فانتزی عاشقانه

بازخوردها و نقدهای ادبی

کتاب تاج دوقلوها از سوی مجلات ادبی و حتی برخی نویسندگان فانتزی تحسین شده و بسیاری بر سرگرم‌کننده‌بودن و جهان‌سازی جادویی آن تأکید کرده‌اند که از جمله‌‌ی آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سارا جی. ماس (Sarah J. Maas)، نویسنده‌ی کتاب درباری از خار و رز A Court of Thorns and Roses و سریر شیشه‌ای Throne of Glass، کتاب را به‌خاطر ماجراجویی، طنز، جهان‌سازی، عاشقانه و دو شخصیت اصلی متمایز تحسین کرده و گفته است که از همان صفحات اول کاملاً مجذوب کتاب شده است.
استفنی گاربر (Stephanie Garber)، نویسنده‌ی کتاب کاراوال Caraval، تاج دوقلوها را کتابی جادویی، هوشمندانه، غافلگیرکننده و بسیار سرگرم‌کننده توصیف کرده و از داستان‌های خواهرانه، دنیای پادشاهی و شخصیت‌های جذاب آن تعریف کرده است.
مجله‌ی Publishers Weekly داستان را ترکیبی از دسیسه‌های سلطنتی، کشمکش برای قدرت و جادوی باستانی دانسته و از روایت دوگانه‌ی خواهران، شخصیت‌های به‌یادماندنی و روابط پویای آن‌ها تمجید کرده است.
مجله‌ی Kirkus Reviews تاج دوقلوها را برداشتی جادویی و دلنشین از یک الگوی داستانی کلاسیک معرفی کرده است. این نقد به فصل‌های کوتاه و جابه‌جایی مداوم میان زاویه‌ی دید دو خواهر اشاره می‌کند که باعث سرعت‌گرفتن روایت شده‌اند؛ همچنین گفت‌وگوهای شوخ‌طبعانه و جادوی خلاقانه را از نقاط قوت کتاب می‌داند.

اهمیت ادبی و جایگاه اثر

تاج دوقلوها نمونه‌ای موفق از ادبیات فانتزی نوجوانان به شمار می‌رود. کتاب پس از انتشار در سال ۲۰۲۲ به فهرست پرفروش‌های Sunday Times راه یافت و در سال ۲۰۲۳ در فهرست نهایی جایزه‌ی YA Book Prize قرار گرفت؛ جایزه‌ای که به آثار برجسته‌ی ادبیات نوجوان بریتانیا و ایرلند اختصاص دارد. همچنین این کتاب در سال ۲۰۲۲ نامزد جایزه‌ی Irish Book Awards در بخش Teen & Young Adult شد. این موفقیت‌ها نشان می‌دهند که اثر علاوه بر استقبال عمومی، در فضای ادبیات نوجوان نیز مورد توجه قرار گرفته است.

تأثیر فرهنگی و اقتباس‌ها

تاج دوقلوها بیش از هر چیز در فرهنگ کتاب‌خوانی نوجوانان و فضای BookTok تأثیرگذار بوده است. طرفداران مجموعه با انتشار نقد و معرفی، ساخت آثار هنری و خلق محتوا درباره‌ی شخصیت‌های آن به گسترش محبوبیت کتاب کمک کرده‌اند. اثر همچنین با تأکید بر خواهرانگی، قهرمانان زن و شکل‌های متفاوت قدرت زنانه، با برخی دغدغه‌های معاصر ادبیات نوجوان پیوند می‌خورد. نویسندگان در طراحی جهان تاج دوقلوها از چشم‌اندازهای طبیعی و فرهنگی ایرلند نیز الهام گرفته‌اند. کاترین دویل در گفت‌وگویی با Rakuten Kobo توضیح داده است که قلمرو Eana را با الهام از ایرلند، زادگاه خود، توصیف کرده است. این اثر تاکنون (۲۰۲۶) اقتباس سینمایی یا تلویزیونی رسمی نداشته است.

تأثیر اجتماعی

تأثیر اجتماعی کتاب تاج دوقلوها بیشتر در اثرگذاری آن بر مخاطب نوجوان نمود پیدا می‌کند. نویسندگان جهانی را خلق کرده‌اند که در آن زنان می‌توانند حاکمانی قدرتمند و قهرمانان اصلی داستان باشند. به علاوه اینکه دو شخصیت اصلی زن داستان هرکدام شکلی متفاوت از قدرت را نمایندگی می‌کنند. همچنین رابطه‌ی میان رز و رن، که در ابتدا بر پایه‌ی بی‌اعتمادی شکل گرفته، اما در نهایت به شناخت و همبستگی می‌رسد، بر اهمیت پیوند خانوادگی و پذیرش تفاوت‌ها تأکید می‌کند.

جمع‌بندی

کتاب تاج دوقلوها اثری است سرگرم‌کننده، پُرکشش و جادویی که با ترکیب فانتزی، عاشقانه و طنز می‌کوشد تجربه‌ای به‌یادماندنی به ویژه برای مخاطب نوجوان بسازد. کتاب در کنار ماجراهای پرهیجان و فضای جادویی خود، به مفاهیمی مانند هویت، خانواده، قدرت و پذیرش تفاوت‌ها می‌پردازد و رابطه‌ی میان دو خواهر را به یکی از مهم‌ترین نقاط قوت داستان تبدیل می‌کند. می‌توانید کتاب تاج دوقلوها را از طاقچه خریداری و دانلود کنید.

طاقچه دریچه‌ای است به دنیای کتاب‌های الکترونیکی و صوتی؛ جایی که با یک کلیک، به دنیایی از داستان‌ها، دانش و تجربه‌های تازه قدم می‌گذارید. هر زمان و هرجا که بخواهید، می‌توانید کتاب دلخواهتان را در فروشگاه کتاب طاقچه پیدا کنید و بی‌درنگ مشغول خواندن شوید. لذت یک کتابخانه‌ی همیشه در دسترس را با خرید کتاب در طاقچه تجربه کنید!