نقد کتاب خدمتکار؛ تعلیق، شوک و رازهای پشت درهای بسته

1 بازدید

در خدمتکار همه‌ی اتفاقاتی که انتظارش را ندارید رخ خواهد داد؛ پس اگر می‌خواهید قدرت پیش‌بینی خود را به چالش بکشید، مجموعه‌ی خدمتکار را از دست ندهید. فیلم سینمایی خدمتکار به کارگردانی پل فیگ نیز در اواخر دسامبر ۲۰۲۵ و اوایل ژانویه ۲۰۲۶ در آمریکا و برخی دیگر از کشورها به اکران در آمده است. کتاب خدمتکار اولین جلد از مجموعه‌ای نوشته‌ی فریدا مک فادن است. این مجموعه دو جلد دیگر و یک میان‌جلد هم دارد که عناوین آن‌ها به این ‌ترتیب است: «خدمتکار»، «راز خدمتکار»، «عروسی خدمتکار» و «خدمتکار تماشا می‌کند» .

خدمتکار داستان دختری به نام میلی است که گذشته‌ی سختی داشته است و اکنون تلاش می‌کند از آن گذشته فاصله بگیرد و به زندگی‌اش سروسامانی بدهد. اینکه آیا در تحقق این خواسته موفق است یا نه، سوالی است که در داستان پاسخ داده می‌شود. چیزی که از ابتدا تا انتهای این مجموعه شاهدش هستیم این است که میلی می‌خواهد کار کند، تحصیلش را ادامه دهد، ازدواج کند، بچه‌دار شود و اهداف و علایقش را پی بگیرد.

مجموعه‌ی «خدمتکار» نمونه‌ای از داستان‌های معمایی قرن بیست‌ویکم است که چند خصوصیت اصلی دارد. شاید مهم‌ترین ویژگی این اثر را بتوان تعلیق‌های زیاد و اتفاقات شوکه‌کننده و پایان‌بندی‌های غیرمنتظره‌ی آن دانست. همچنین پرداختن به مشکلات روان‌شناختی شخصیت‌ها و ریشه‌یابی این مشکلات در رفتار والدین آن‌ها و شرایط کودکی‌شان از دیگر نکات قابل تأمل در این کتاب است. داستان‌ها از زاویه‌ی دید میلی روایت می‌شوند اما در بعضی فصل‌ها راوی تغییر می‌کند. روایت اول‌شخص امکان همذات‌پنداری بیشتری به خواننده می‌دهد.

خلاصه مجموعه کتاب‌های خدمتکار

کتاب خدمتکار

نویسنده: فریدا مک‌فادن

مترجم: مریم علیزاده میلانلو

انتشارات: کتاب کوله پشتی

در جلد اول میلی شرایط مالی بسیار سختی دارد. او حتی خانه‌ای ندارد و در ماشین می‌خوابد تا اینکه روزی برای استخدام به‌عنوان خدمتکار به خانه‌ی وینچسترها می‌رود. میلی به‌خاطر رزومه‌ی کاری نامناسب و سوءپیشینه‌اش امید چندانی به گرفتن این شغل ندارد، اما در کمال تعجب بعد از مدتی نینا وینچستر با او تماس می‌گیرد و اطلاع می‌دهد که پذیرفته شده است. میلی به خانه‌ی زیبای وینچسترها نقل مکان می‌کند. هرچند اتاقی که در اختیارش گذاشته‌اند چندان مناسب نیست، اما به‌هرحال از خوابیدن در ماشین بهتر است. میلی مشکلات متعددی پیدا می‌کند، به‌ویژه با نینا و درخواست‌‌هایی که دارد و دروغ‌هایی که می‌گوید. اما از آنجا که نینا کارفرمای میلی و مسئول استخدام و اخراجش است، چاره‌‌ای جز کنارآمدن با خواسته‌هایش ندارد. رفتار دختر کوچولوی نینا از خودش هم بدتر است و همیشه در برخورد با میلی پرخاشگری و بهانه‌جویی می‌کند. تنها امید میلی برای ماندن در آن خانه اندرو وینچستر، همسر نیناست که رفتار مناسبی با میلی دارد. میلی همچنین امیدوار است بتواند با انزو که محوطه‌کار خانه‌ی وینچسترهاست ارتباط برقرار کند تا از تنهایی در بیاید ولی انزو تمایلی به این کار نشان نمی‌دهد. روزها گاهی خوب و گاهی بد می‌گذرد تا اینکه کم‌کم اتفاقاتی رخ می‌دهد که شخصیت‌ها را در مسیر انتخاب‌هایی حیاتی‌ قرار می‌دهد.

هشدار فاش‌‌شدن:

میلی و اندرو رابطه‌ی عاشقانه‌ای را دور از چشم نینا آغاز می‌کنند. اندرو و نینا که مدت‌‌ها با هم مشکل داشتند سرانجام از یکدیگر جدا می‌شوند؛ درواقع اندرو نینا را از خانه بیرون می‌کند. سیسیلیا نیز که فرزند بیولوژیکی اندرو نیست همراه با مادرش از خانه می‌‌رود. از طرفی حالا که نینا حضور ندارد، میلی و اندرو نیز روابطشان را وارد مرحله‌ی جدیدی می‌کنند تا اینکه اتفاق عجیبی رخ می‌دهد. اندرو یک روز میلی را در اتاقی در زیر شیروانی که قبلاً محل زندگی میلی به‌‌عنوان خدمتکار بود، زندانی می‌کند. در این بین چند بار زاویه‌دید داستان تغییر می‌کند و قصه‌ای را که میلی برایمان روایت کرده بود،‌ این بار از دهان نینا می‌شنویم.

هشدار بیشتر! رمزگشایی حساس پایان داستان: پس از روشن‌شدن قسمت‌های تیره‌ی داستان متوجه می‌شویم که اکثر اتفاقاتی که رخ داده، نقشه‌ی نینا بوده است تا از دست اندرو خلاص شود. انزو، محوطه‌کار مشکوک داستان، نیز هم‌دست او بود. انزو به زبان انگلیسی نیز مسلط بود اما وانمود می‌کرد نمی‌تواند صحبت کند که کسی به او شک نکند.

راز خدمتکار

نویسنده: فریدا مک فادن

مترجم: مریم علیزاده میلانلو

انتشارات: کتاب کوله پشتی

در این قسمت میلی خانه‌ی مستقلی اجاره کرده است که هرچند محله‌اش چندان امن نیست اما خانه‌ی نسبتاً راحتی است. او همچنین با پسری متشخص به نام براک آشنا شده است.

میلی در ابتدای داستان در خانه‌ی زنی به نام امبر کار می‌کند و از فرزند کوچکش نگهداری می‌کند اما بعد از اینکه امبر متوجه می‌شود فرزندش به‌جای او میلی را مادر خودش می‌داند، او را اخراج می‌کند و دوباره مشکلات میلی آغاز می‌شوند. بعد از این میلی دوباره مشغول جست‌وجوی کار می‌شود. روزی داگلاس گاریک با او تماس می‌کند و از او دعوت می‌کند برای مصاحبه موقعیت شغلی خدمتکار به خانه‌ی آن‌ها برود. خانه‌ی گاریک‌ها پنت‌هاوسی بزرگ و مجلل است که تنها داگلاس و همسرش در آن زندگی می‌کنند و فرزندی هم ندارند. حتی خانه‌ی آن‌ها هم اکثراً تمیز و مرتب است. تنها قسمت آزاردهنده‌ی این موقعیت شغلی برای میلی این است که خانم خانه همیشه مریض است و هیچ وقت از اتاقش خارج نمی‌شود و حتی به میلی هم اجازه نمی‌دهند به اتاق او وارد شود. درنهایت میلی که نمی‌تواند جلوی کنجکاوی‌اش را بگیرد، برای کشف راز این خانه دست به کار می‌شود.

ازدواج خدمتکار

نویسنده: فریدا مک فادن

مترجم: نسیم شکاری

انتشارات: انتشارات ادبیات معاصر

ازدواج خدمتکار درواقع یک جلد مستقل نیست و مابین جلد دوم و سوم است. نویسنده پس از اینکه احساس کرد جای توضیحاتی قبل از جلد چهارم خالی است، تصمیم گرفت این جلد را به مجموعه اضافه کند. این اثر که می‌توانیم آن را جلد سه‌ونیم نیز بدانیم، هم کوتاه‌تر از سایر جلدهاست و هم اتفاقات غیرمنتظره در آن کمتر رخ می‌دهد؛ اما همچنان فضای دلهره‌آور سایر جلدها در این داستان هم حفظ شده است. همان‌طور که از نام آن می‌توان حدس زد، این میان‌جلد درباره‌ی روز ازدواج میلی است. در جلدهای پیش دیدیم که هیچ روزی از زندگی میلی بدون اتفاقات عجیب و هراس‌انگیز پیش نمی‌رود. روز ازدواج او نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگر مشتاق هستید که بدانید داماد کیست و چه اتفاقاتی در روز عروسی میلی رخ می‌دهد، ازدواج خدمتکار را از دست ندهید.

خدمتکار تماشا می کند

نویسنده: فریدا مک فادن

مترجم: مریم علیزاده میلانلو

انتشارات: کتاب کوله پشتی

در جلد چهارم میلی و شوهر و دو فرزندشان به‌تازگی به محله‌ای جدید و خانه‌ای بزرگ‌تر و زیباتر نقل مکان کرده‌اند. در این جلد میلی دیگر خدمتکار نیست. این بار خدمتکاری که اتفاقات غیرمعمول را رقم می‌زند در خانه‌ی میلی و همسایه‌ی او کار می‌کند. این همسایه زن و شوهری بدون فرزند هستند که وضع مالی بسیار خوبی دارند و خانه‌شان از خانه‌‌های دیگر محله بزرگ‌تر است. همسایه‌ی مرموز دیگری نیز در آن محل سکونت دارد که همیشه از پنجره‌ی خانه‌اش محله و رفت‌و‌آمدها را زیر نظر دارد. بعد از مدتی اتفاق وحشتناکی رخ می‌دهد که سرنوشت میلی و خانواده اش را برای همیشه تغییر می‌دهد.

نقد کتاب خدمتکار

خدمتکار از دسته رمان‌های خوش‌خوانی است که به‌سرعت مخاطبان زیادی را به خود جذب می‌کند. هرچند شاید از جهاتی برخی از خوانندگان حرفه‌ای را ناامید کند. هیجان زیاد جاری در اثر باعث می‌شود که نوجوانان نیز به‌خوبی با آن همراه ‌شوند. اما عده‌ای این کتاب را به‌دلیل خشونت زیاد و مواجهه‌ی غیراخلاقی شخصیت‌ها با مسائل، برای این گروه سنی مناسب نمی‌دانند. موضوع اخلاقی‌بودن یا نبودن اتفاقات و تصمیم‌های شخصیت‌ها در این اثر برای بزرگسالان نیز محل اختلاف است. اینکه آیا ما مجازیم در برخورد با افراد شرور مانند خودشان رفتار کنیم یا نه، از آن دسته پرسش‌هایی است که بین افراد با رویکردهای فکری متفاوت، پاسخ‌ها و بحث‌های چالش‌برانگیزی را به‌همراه خواهد داشت. خدمتکار را از نظر طرح این‌گونه پرسش‌ها می‌توان داستانی قابل تأمل دانست.

بسیاری جلد اول را قوی‌تر از بقیه‌ی جلدها می‌دانند. اما شاید دلیل آن الزاماً روایت بهتر و داستان قوی‌تر نباشد. درواقع تازگی فضای داستان و اینکه اولین بار است مخاطب با جهان ذهنی فریدا مک فادن همراه می‌شود، تجربه‌ی خواندن این اثر را نسبت به سایر جلدها خوشایندتر می‌کند. مخصوصاً به‌خاطر نوع داستان‌پردازی این مجموعه که جذاب‌ترین خصوصیت آن در غیرمنتظره‌بودن اتفاقات و رفتار شخصیت‌هاست. اما از جلدهای بعدی عنصر غافلگیری برای مخاطب کمتر می‌شود و انگار تاحدی دست نویسنده رو می‌شود. با این حال درسایر جلدها همچنان خوانندگان بارها شوکه خواهند شد.

از جهاتی نیز جلد چهارم شخصیت‌پردازی‌های قوی‌تری دارد. در این داستان افراد مهمی مانند فرزندان میلی هم حضور دارند که باعث می‌شود فضاسازی داستان به‌واسطه‌ی حضور آن‌ها و تجربه‌ی مادری میلی، متفاوت ‌شود. اما شاید در این قسمت به اندازه‌ی سایر جلدها عناصر تکان‌دهنده و شوکه‌کننده وجود نداشته باشد. از طرفی باتوجه‌به تجربه‌ی خواندن جلدهای پیشین مجموعه و تکرار برخی الگوها، تعدادی از وقایع داستان را از پیش می‌توان حدس زد.

نقاط قوت کتاب

تعلیق‌های جذاب
پایان‌بندی غیرمنتظره
خوش‌خوان و اعتیادآوربودن
تغییر راوی که باعث فهم متفاوت از داستان می‌شود.
قابلیت زیاد برای اقتباس‌های سینمایی

نقاط ضعف کتاب

غیرمنطقی‌بودن برخی اتفاقات
شخصیت‌پردازی‌هایی سطحی
تأکید بیش از حد و پرداختن چندباره به موضوعات
امکان حدس‌زدن برخی اتفاقات
تکرار الگوهای مشخص

شخصیت‌های اصلی مجموعه خدمتکار و نقش آن‌ها در داستان

در ابتدا شخصیت‌های ثابت در هر سه جلد را معرفی کردیم و سپس به معرفی شخصیت‌های جدید در هر جلد پرداختیم:

میلی کالووی: شخصیت اصلی که داستان هم از زبان او روایت می‌شود. او که زنی با گذشته‌ای سخت است و سال‌ها در زندان بوده، اکنون برای پیداکردن جایگاه خودش در جامعه با مشکلات فراوانی روبه‌روست. او از جهاتی یادآور نقش قربانی انتقام‌جو در داستان‌هاست.

انزو: محوطه‌کار خانه‌ی وینچسترها، ایتالیایی است و قادر نیست به انگلیسی صحبت کند. او اغلب اوقات در سکوت مشغول کار خودش است و با کسی ارتباطی برقرار نمی‌کند. حتی تلاش میلی برای ارتباط با او نیز ناموفق می‌ماند. انزو در جلدهای بعدی نیز حضور دارد و نقش او متفاوت می‌شود.

خطر افشای داستان: انزو را می‌توان نماد افراد اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیری دانست که به‌خاطر شرایط ناعادلانه‌ی جامعه، گاهی ناگزیر به انجام کارهای غیراخلاقی می‌شوند.

شخصیت‌های کتاب خدمتکار

نینا وینچستر: اولین شخصی است که پس از میلی با او آشنا می‌شویم. نینا مسئولیت مصاحبه با میلی، استخدام او و نظارت بر کارهایش را به‌عهده دارد. هرچند میلی با نینا و انتظارات غیرمنطقی او مشکلاتی پیدا می‌کند اما چون به این کار نیاز دارد سعی می‌کند هرطور شده با خانم خانه کنار بیاید.

خطر افشای داستان: نینا تصویری از زنانی است که نمی‌توانند حق خود را در جامعه بگیرند. آن‌ها معمولاً به شرایط غیرعادلانه و سخت زندگی‌شان به مدت طولانی ادامه می‌دهند و برای تغییر اوضاع در جست‌وجوی ناجی هستند.

اندرو وینچستر: مردی خوش‌تیپ و خوش‌پوش و مودب است که برخلاف همسرش انتظارات غیرمعقولی از خدمتکار خانه ندارد و حتی گاهی به کمکش نیز می‌آید. این ویژگی‌ها باعث می‌شود که میلی کششی را نسبت به او در خود احساس کند اما به خودش اجازه نمی‌دهد این احساس را بروز دهد.

خطر افشای داستان: اندرو نمونه‌ا‌ی از مردانی است که با تکیه بر قدرت‌ مالی و ظاهری خود از زنان آسیب‌دیده سوءاستفاده می‌کند. همچنین در انتهای داستان قربانی‌بودن خود او نیز به‌خوبی نشان داده می‌شود. علت رفتارهای خشونت‌آمیز او کودکی دشواری است که مادرش برایش رقم زده است و مشابه همین رفتارها را بارها با او نشان داده است. این باعث می‌شود مخاطب به‌طور هم‌زمان نسبت به او احساس نفرت و دلسوزی داشته باشد. شخصیت‌پردازی اندرو نسبت به اکثر شخصیت‌های داستان از عمق و منطق بیشتری برخوردار است.

سیسیلیا: دختر خانواده است که اخلاق‌های خاصی دارد. او بهانه‌جو و کمی لوس است. سیسیلیا از میلی خوشش نمی‌آید و با او ارتباط خوبی برقرار نمی‌کند.

سیسیلیا یادآور کودکان نازپرورده‌ای است که از کودکی خود را از دیگران برتر می‌دانند و توقعات غیرمنطقی دارند. اما می‌دانیم که این کودکان خود نیز قربانی شرایط زندگی سختی هستند که والدین آن‌ها برایشان رقم می‌زند و رفتارهایشان نیز بازخوردی به رفتار بزرگ‌ترهاست. در داستان نیز این موضوع به‌خوبی نشان داده می‌شود.

شخصیت‌های کتاب راز خدمتکار

براک: یکی از شخصیت‌های مهم در داستان و در زندگی میلی است. میلی و براک ۶ ماه است که رابطه‌ی عاشقانه‌ای را با یکدیگر آغاز کرده‌اند. براک پسری خوش‌اخلاق از خانواده‌ای محترم است. او مایل است که روابطش با میلی را جدی‌تر کند و او را به خانواده‌اش معرفی کند اما میلی از ترس فاش‌شدن گذشته‌اش تمایل زیادی به این کار ندارد.

خطر افشای داستان: براک را می‌توان تصویری تکراری از مردانی دانست که در خانواده‌ای تحصیل‌کرده و مرفه بزرگ شده است. این مردان ممکن است رفتار محترمانه و ویژگی‌های اخلاقی مثبتی داشته باشند اما معمولاً توانایی پذیرش ناملایمات و مدیریت اتفاقات ناگوار را ندارند. در شرایط دشوار این افراد ممکن است تصمیم به ترک محیط و اشخاصی بگیرند که با استانداردهای آن‌ها سازگار نیستند.

داگلاس گاریک: داگلاس کارفرمای جدید میلی است. مردی ثروتمند در اوایل دهه‌ی ۵۰ زندگی‌اش که در پنت‌هاوسی زندگی می‌کند و میلی را برای انجام امور پنت‌هاوس استخدام کرده است.

وندی گاریک (همسر داگلاس): میلی همسر داگلاس را تا چند فصل پایانی داستان نمی‌بیند و این موضوع برایش عجیب است. داگلاس در همان روز استخدام به میلی گفت که همسرش بیمار است و معمولاً نیاز دارد استراحت کند و به‌ندرت از اتاقش خارج می‌شود. به همین خاطر ما خیلی دیر با این شخصیت آشنا می شویم.

خطر زیاد افشای داستان: وندی نمونه‌ای از افرادی است که برای رسیدن به اهدافشان هیچ خط قرمز اخلاقی‌ای ندارند و انتظار هر کاری را می‌توان از آن‌ها داشت. آن‌ها به‌آسانی دیگران را فریب می‌دهند و از آن‌ها سوءاستفاده می‌کنند تا به خواسته‌هایشان برسند.

مری بث سیموندز: مری بث منشی و دستیار داگلاس است. او در طول داستان حضور کمرنگی دارد اما یکی از شخصیت‌های مهم در پیشبرد داستان است.

مشابه زنانی مانند مری‌بث را بسیار دیده‌ایم. زنان ساده و سازگاری که در خدمت زندگی خانوادگی خود هستند. همسرشان را در موقعیت‌های دشوار همراهی می‌کنند و خیلی اوقات خودشان را از یاد می‌برن. وقتی این زنان سرانجام خشم فروخورده‌ی خود را بیرون می‌ریزند، هیچ کس نمی تواند واکنش آن‌ها را باور کند.

راسل سیموندز: راسل همسر مری‌بث و مدیر یک فروشگاه کوچک مبلمان است. برخی از وسایل زیبای پنت‌هاوس گاریک‌ها از مغازه‌ی او خریداری شده است. راسل نیز مانند همسرش حضور کمرنگ اما پراثری در داستان دارد.

خطر افشای داستان: راسل تصویر مردانی است که هم از نظر مالی و هم شخصیتی ضعیف هستند. این مردان معمولاً در آرزوی به‌دست‌آوردن پول بیشتر هستند و در روابطشان نیز زن‌ها برایشان تصمیم می‌گیرند. حتی اگر تصمیم‌های این زنان غیراخلاقی هم باشد آن‌ها توان مخالفت ندارند.

خاویر (همسایه‌ی میلی): خاویر همسایه‌ی شرور میلی است که مایل است با او ارتباط برقرار کند اما وقتی با پاسخ منفی میلی مواجه می‌شود شروع به اذیت و آزار میلی می‌کند تا روزی که درگیری سختی بین آن‌ها رخ می‌دهد.

خاویر از جمله پسران جوان و شروری است که تحمل نه‌شنیدن را ندارند و باید همه چیز را به‌دست بیاورند؛ حتی به زور. آن‌ها همچنین درکی از روابط عاشقانه‌ی صحیح و بالغانه ندارند و معمولاً اگر از کسی خوششان بیاید او را با رفتارهایشان آزار خواهند داد.

شخصیت‌های کتاب خدمتکار تماشا می‌کند

نیکو: پسر ۹ساله‌ی میلی. پسری پرشروشور و دوست‌داشتنی که معمولاً اجتماعی و پرانرژی است و در ورزش هم استعداد زیادی دارد.

آدا: دختر ۱۱ساله‌ی میلی. آدا دختری اهل مطالعه است که بسیار بیشتر از سنش می‌فهمد. او از جمله دختربچه‌هایی است که از سنین پایین مادربودن و مراقب دیگرا بودن را تمرین می‌کند و بدون اینکه بچگی کند بزرگ می‌شود.

سوزت لوئل: همسایه‌ی پرمدعای میلی و خانواده‌اش که به‌همراه شوهرش در بزرگترین خانه‌ی محله زندگی می‌کنند. سوزت مشاور املاک است و وضع مالی خوبی دارند.

سوزت لوئل مشابه همه‌ی زنانی است که با ثروت خود و همسرشان به دیگران فخر می‌فروشند و بی‌شرمانه کسانی که سطح مالی پایین‌تری دارند را تحقیر می‌کنند. اما آن‌ها به همین نیز بسنده نمی‌کنند. بسیاری از این زنان همچنین سعی در جلب توجه سایر افراد و اغوای مردان دارند؛ حتی مردان متأهل.

جاناتان (شوهر سوزت): جاناتان مردی به‌نظر می‌آید که زیر سایه‌ی همسرش دیده نمی‌شود. رفتار سوزت با شوهرش مناسب نیست و در موقعیت‌های بسیاری مخاطب دلش برای جاناتان می‌سوزد.

خطر زیاد افشای داستان: جاناتان جزو افرادی است که ظاهر و باطن متناقضی دارند. همیشه نقش قربانی را بازی می‌کنند در صورتی که این نقش با خود حقیقی و بی‌رحمشان فاصله‌ی زیادی دارد.

مارتا: مارتا زنی میانسال است که به‌عنوان خدمتکار در خانه‌ی سوزت و جاناتان کار می‌کند. او همچنین به پیشنهاد سوزت برای نظافت به خانه‌ی میلی هم می‌رود. مارتا شخصیت ساکت و عجیبی دارد و نگاه خیره‌‌اش به میلی او را معذب می‌کند. مارتا در کارش ماهر است و دستمزدش هم زیاد نیست اما چیزی در او برای میلی آزاردهنده است. مارتا از مهم‌ترین شخصیت‌های این داستان است. او شخصی است که باعث گره‌افکنی و گره‌گشایی‌های زیادی در داستان می‌شود و میلی نیز نسبت به او احساسات متناقضی را تجربه می‌کند.

خطر افشای داستان: مارتا جزو زنانی است که درگیر خشونت خانگی هستند ولی به‌خاطر شرایط مالی امکان بیرون‌آمدن از آن موقعیت و تجربه‌ی زندگی جدید را ندارند. شرایط سخت زندگی‌شان چنان آن‌ها را آزار می‌دهد که حاضرند هرکاری انجام دهند تا از وضعیتی که در آن گرفتار شده‌اند، رها شوند.

جانیس: همسایه‌ی فضول و وسواسی میلی. پسر میلی و جنیس هم‌سن هستند و از این جهت کمی به هم نزدیک می‌شوند. هرچند جانیس بسیار بددل و محتاط است و خیلی مایل به این ارتباط نیست.

جانیس همان همسایه‌ی فضولی است که در هر محله حداقل یکی از آن‌ها حضور دارند. علاوه‌بر این، وسواس ذهنی او نسبت به اکثر موضوعات کوچک و بزرگ، شخصیت غیرقابل معاشرتی از او ساخته است.

زمان رمان و بستر تاریخی کتاب

داستان خدمتکار در آمریکای بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ می‌گذرد. امکانات زندگی مدرن و تکنولوژی‌های روز در این مجموعه به‌کرات به چشم می‌خورد و نقش مهمی در پیش‌برد داستان دارد.

فضاسازی و لوکیشن

هم در خدمتکار و هم در جلدهای بعدی همیشه «خانه» مهم‌ترین فضای داستان است. در جلد اول خانه‌ی بزرگ نینا و اندرو وینچستر جایی است که همه‌ی اتفاقات در آن رقم می‌خورد و سهم اصلی را در فضاسازی داستان دارد. در راز خدمتکار باز هم خانه‌ای که میلی در آن کار می‌کند محوریت دارد اما در کنار آن خانه‌ی خودش و خانه‌ی دوستش براک نیز نقش مهمی در روایت داستان‌ دارند. برای مثال یکی از بحث‌های همیشگی میلی و براک بر سر یکی‌شدن محل زندگی‌شان است. پرداختن زیاد به این خانه‌ها و رازها و مشکلات و دلبستگی‌های همراه آن نشان می‌دهد مفهوم خانه در جهان میلی و جهان داستان جایگاه ویژه‌ای دارد.

در عروسی خدمتکار باتوجه‌به حجم کم و تفاوت ساختاری‌اش با سایر جلدها این موضوع کمتر به چشم می‌خورد اما حتی در آن داستان هم خانه به‌طور کامل کنار گذاشته نمی‌شود.

در خدمتکار تماشا می‌کند اوج توجه به مفهوم خانه و فضاهای خانوادگی را شاهد هستیم. مهم‌ترین آن‌ها خانه‌ی میلی و خانواده‌اش است. آن‌ها بالاخره توانسته‌اند خانه‌ی مناسبی تهیه کنند و میلی از این بابت بسیار خوشحال و راضی است. او مدام از ویژگی‌های ممتاز و جذاب خانه‌ی جدیدش صحبت می‌کند و مخاطب به‌خوبی با شوق او برای این تجربه‌ی جدید همراه می‌شود. خانه‌ی مهم دیگر در داستان خانه‌ی همسایه‌شان است که از خانه‌ی آن‌ها مجلل‌تر و بزرگ‌تر است. قسمت‌های مختلف این خانه‌ها محل تمام اتفاقات مهمی است که در داستان رخ می‌دهد.

مضامین و هدف و پیام‌های اصلی کتاب

توجه به قربانی و جلوگیری از بی‌اعتبارسازی صدای او
شناخت انواع تحریف واقعیت (گسلایتینگ)
نپذیرفتن کورکورانه‌ی روایات افراد
نقد عدم موازنه‌ی قدرت اقتصادی و جنسیتی
نگاهی دوباره به انواع خشونت‌های خانگی
بررسی خیانت و نمودهای مختلف آن
رذالت‌های پنهان در روابط متمدنانه
چگونگی تکرار چرخه‌های سوء استفاده

ژانر و سبک نگارش خدمتکار

هرچند این اثر در دسته‌بندی آثار جنایی و هراس‌آور قرار دارد، شاید نتوان آن را دقیقاً یک داستان ترسناک دانست. عناصر دلهره‌آور که تعلیق‌های زیاد یکی از نمودهای آن است، به‌وفور در داستان به چشم می‌خورد اما فضای داستان به‌ سمتی نمی‌رود که خواننده دچار وحشت شدید و ماندگاری شود. شاید در اقتباس‌های سینمایی بیشتر بتوان حس ترس را القا کرد چراکه قابلیت‌های بالقوه‌ی تبدیل‌شدن به اثری ترسناک در داستان وجود دارد.

روایت و زاویه‌دید

زاویه‌‌دید داستان همیشه اول شخص محدود است اما گاهی راوی‌ تغییر می‌کند و قسمت‌هایی از داستان را از چشم شخصیت دیگری غیر از میلی نیز می‌بینیم. یعنی هرچند که با چند راوی متفاوت مواجهیم اما زاویه‌ی دید تغییر نمی‌کند. اول‌شخص‌‌بودن زاویه‌ دید به مخاطب در هم‌ذات‌پنداری بیشتر با شخصیت کمک می‌کند، حتی اگر با رفتار و افکار او مخالف باشد. از طرفی برای نویسنده هم انتخاب زاویه‌ دید محدود دستش را برای ایجاد تعلیق و معماگونه‌کردن داستان باز می‌گذارد. محدودبودن روایت‌ها توسط راوی و حذف برخی اطلاعات باعث می‌شود مخاطب نتواند وقایع را به‌آسانی حدس بزند. این دلیلی است که شاید گاهی به‌نظر بیاید با راوی غیرقابل‌اعتماد طرفیم اما باتوجه‌به ژانر اثر و اطلاعاتی که بعدها با آن مواجه می‌شویم، این احتمال کمتر است. اگر خدمتکار یک اثر روان‌شناختی بود یا شخصیت‌ میلی پیچش‌های بیشتری داشت یا رمزگشایی داستان گیج‌کننده بود، این احتمال بالاتر می‌رفت؛ اما درخصوص خدمتکار نزدیک‌ترین گزینه همان زاویه‌ دید اول شخص محدود است. این زاویه دید همیشه یکی از بهترین انتخاب‌‌ها برای داستان‌های معمایی و جنایی و پرتعلیق است.

انگیزه نویسنده از نوشتن این رمان

ژانر جنایی و معمایی همیشه یکی از پرطرفدارترین ژانرها در داستان است. این ژانر هم در کتاب و هم در فیلم در جذب مخاطب موفق است. از همین رو از این آثار اقتباس‌های سینمایی زیادی نیز انجام می‌شود. مک‌فادن به‌خوبی توانسته است سلیقه‌ی مخاطبان را شناسایی کند و اثری خلق کند که از همان ابتدا می‌شد حدس زد که با اقبال زیادی مواجه شود. از طرفی تکرار برخی مضامین در داستان‌ها نشان می‌دهد موضوعاتی مثل نابرابری قدرت، مشکلات روان‌شناختی و قضاوت‌های اخلاقی از دغدغه‌های مهم نویسنده است و تلاش کرده است با این اثر این دغدغه‌ها را در قالب داستانی پرکشش با مخاطبانی با سلایق و عقاید گوناگون به اشتراک بگذارد.

بخشی از کتاب صوتی خدمتکار را بشنوید.

خدمتکار

نویسنده: فریدا مک فادن

گوینده: مریم محبوب

انتشارات: کتاب کوله پشتی

بازخوردها و نقدها و نظرات و نقدهای ادبی

اکران فیلم خدمتکار نگاه‌ها را دوباره به سمت کتاب‌ها برگردانده است. این مجموعه پیش از این هم فروش بسیار خوبی داشت. برای مثال به گزارش واشنگتن پست این اثر بیش از ۱.۶ میلیون نسخه‌ی چاپی فروخته است. نیویورک‌تایمز نیز فروش و همه‌گیری مجموعه‌ی خدمتکار را موفقیتی غول‌آسا عنوان می‌کند و نقش شبکه‌های اجتماعی را در همه‌گیری آن پررنگ‌تر از سایر رسانه‌ها می‌داند. کتاب همچنین در فهرست محبوب‌ترین‌های گودریدز نیز به چشم می‌خورد. این فهرست تنها براساس رأی کاربران تهیه می‌شود و کیفیت ادبی یا ویژگی‌های دیگر را ملاک قرار نمی‌دهد. سایر نقدهای پراکنده نیز بر موفقیت تجاری اثر تأکید می‌کنند و دلیل اصلی موفقیت آن را تمرکز نویسنده بر تعلیق‌های زیاد و شوک‌های داستانی می‌دانند. از آنجایی که این اثر در دسته‌ی آثار تجاری قرار می‌گیرد معمولاً توسط منتقدان آثار حرفه‌ای بررسی نمی‌شود و بسیاری از مجلات و رسانه‌های جدی‌تر کتاب نیز هنوز به آن نپرداخته‌اند. با این حال نقدهای پراکنده‌ای از این اثر توسط منتقدان مختلف به چشم می‌خورد. برخی نکات در این نقدها به‌صورت مشترک به‌عنوان امتیاز منفی تلقی می‌شوند. اکثر منتقدان معتقدند شخصیت‌پردازی این اثر سطحی و فاقد جزئیات کارآمد است. همچنین عده‌ای از آن‌ها نقدهایی به کیفیت روایات و منطق داستانی دارند. تکیه‌ی زیاد نویسنده بر توضیح وقایع به‌جای نشان‌دادن غیرمستقیم آن‌ها نیز از دیگر موضوعاتی است که نظر منفی منتقدان را در پی دارد. اما همچنان از دید شمار زیادی از مخاطبان و صاحب‌نظران، ویژگی‌های سرگرم‌کننده و موفقیت اثر در جذب و نگهداری مخاطب از بسیاری جهات درخور توجه است.

اهمیت ادبی و جایگاه اثر

این مجموعه به‌خوبی توانسته است در میان آثار جنایی و معمایی همه‌پسند جایگاه خود را پیدا کند و با برترین آثار تجاری این حوزه در رقابتی تنگاتنگ قرار بگیرد. شاید بر ماندگاری ادبی آن نتوان امید زیادی بست اما احتمالاً به‌عنوان اثری سرگرم‌کننده در لیست آثار پرفروش برای مدت زمانی طولانی حضور خواهد داشت.

تأثیر فرهنگی و اقتباس‌ها

از کتاب خدمتکار فیلمی به همین نام به کارگردانی پل فیگ ساخته شده است که از ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ در سینماهای آمریکا و سپس در برخی کشورها از اوایل ۲۰۲۶ اکران شد. ربکا سانی‌شاین فیلم‌نامه‌ی این اثر را نوشته است. بازیگران اصلی آن سیدنی سویینی در نقش میلی، آماندا سیفرید در نقش نینا وینچستر و براندون اسکلنار در نقش اندرو وینچستر هستند. بازیگرانی مثل میشل مورونه و الیزابت پرکینز نیز در این اثر حضور دارند.

تأثیر اجتماعی

نویسنده در نگارش این مجموعه تلاش می‌کند مخاطب را تشویق کند تا این بار جهان را از نگاه قربانی نیز نظاره کند و از زاویه‌ای جدید به نقد صاحبان قدرت بپردازد. همین طور بر اعتمادنکردن به ظاهر روابط و اتفاقات تأکید می‌کند. در داستان می‌بینیم که روایت‌ها اغلب توسط افرادی که بی‌اخلاق‌ترند، دستکاری می‌شوند.

جمع‌بندی

خدمتکار داستانی است برای دنیای پرسرعت این روزها. این مجموعه را می‌توان سریع و راحت خواند. از این رو مناسب اوقاتی است که پس از خستگی‌های روزانه یا در آخر هفته، نیاز به شنیدن یا خواندن داستانی روان و به‌ دور از پیچیدگی‌های روایی دارید. خدمتکار برای مواقعی که نیاز دارید به شهربازی بروید جایگزین مناسبی است اما اگر برای آخر هفته‌تان تماشای فیلم یا تئاتری تأمل‌برانگیز را بیشتر می‌پسندید، ممکن است این اثر نتواند جای آن را به‌خوبی برایتان پر کند.

طاقچه دریچه‌ای است به دنیای کتاب‌های الکترونیکی و صوتی؛ جایی که با یک کلیک، به دنیایی از داستان‌ها، دانش و تجربه‌های تازه قدم می‌گذارید. هر زمان و هرجا که بخواهید، می‌توانید کتاب دلخواهتان را در فروشگاه کتاب طاقچه پیدا کنید و بی‌درنگ مشغول خواندن شوید. لذت یک کتابخانه‌ی همیشه در دسترس را با خرید کتاب در طاقچه تجربه کنید!