نویسنده: مظفر سالاری
انتشارات: انتشارات کتابستان معرفت
نقد سریال رویای نیمه شب؛ آیا این عاشقانه تاریخی ارزش دیدن دارد؟
روایتی تاریخی از عشقی ممنوعه، همیشه جذابیتهای خودش را دارد؛ اما پیچیدن آن در بستری تاریخی با چاشنی مذهب و تعصب، آن را پرتلاطمتر و پرطرفدارتر میکند. سریال رویای نیمه شب را با چنین روایتی از داستانی به همین نام به قلم مظفر سالاری اقتباس کردهاند. حالا که این سریال بعد از کشوقوسهای فراوان بالأخره به قاب تلویزیون رسیده است، فرصتی شد تا در بلاگ طاقچه از آن بگوییم.
خلاصه داستان سریال رویای نیمه شب
در کویوبرزن شهر حلّه، در روزگاری پرالتهاب و آکنده از شکافهای مذهبی، قصهای شکل میگیرد که عشق را در برابر تعصب و انسانیت را در برابر سیاست قرار میدهد. در زمان سلطنت محمد خدابندهی اولجایتو، فتاح که جوانی سُنّی است عاشق تلمای شیعه میشود. مشکلات این دو جوان با مخالفت خانوادهها بهخاطر تفاوت مذهبی شروع میشود. آنها نگران حفظ آبرو، سنت و مرزبندیهای اعتقادیاند و این پیوند را خطری برای باورها و جایگاه خود میبینند. با عمیقترشدن علاقه میان فتاح و تلما آن هم در زمانهای که هر حاکمی برای بقا بر طبل تعصب مذهبی میکوبد، مشکلات روزبهروز بیشتر میشود. فتاح و تلما که میخواهند خلاف جهت سنتهای شهر حرکت کنند، بالأخره به لحظهی سخت رابطهشان میرسند. آیا آنها در برابر موج نفرت، پیشداوری و تعصب دوام میآورند یا پایبندی به اعتقادات کور، آنها را تسلیم پایانی نافرجام میکند؟
این سریال اقتباس از چه کتابی است؟
این مجموعهی تلویزیونی، اقتباسی آزاد از رمان پرفروش و جریانساز «رویای نیمه شب» به قلم مظفر سالاری است. این کتاب که توسط انتشارات کتابستان معرفت منتشر شده، یکی از موفقترین آثار در عرصهی ادبیات داستانی و دینی معاصر ایران به شمار میرود؛ تا جایی که بارها تجدید چاپ شده (رسیدن به چاپهای بالای ۱۳۰)، پرچمدار رکورد فروش با صدها هزار نسخه بوده و عناوینی همچون برگزیدهی کتاب سال ولایت و نامزدی جایزهی کتاب سال را در کارنامه دارد. همچنین این اثر با تمجید و تقریظ رهبر انقلاب، آیتالله خامنهای، همراه بوده که فضاسازی و داستانپردازی اصولی آن را تحسین کردهاند.
قصهی رمان در ۳۶ فصل و از زاویهدید جوانی به نام «هاشم» روایت میشود؛ زرگری خوشچهره، اهلسنت و ساکن شهر تاریخی حلّه. زندگی آرام هاشم در کارگاه زرگری، با دیدار ناگهانی همبازی دوران کودکیاش، «ریحانه» (دختر ابوراجح حمامی که شیعهمذهب است)، دگرگون میشود. این دلدادگیِ پاک، هاشم را در برابر دیوارهای محکم تفاوتهای مذهبی، تعصبات خانوادگی و فشارهای سیاسی «دارالحکومه» قرار میدهد.
مظفر سالاری (متولد ۱۳۴۱ در یزد)، نویسنده، پژوهشگر و نخستین روحانی فیلمنامهنویس سینمای ایران است که درجهی کیفی «الف» را در سینما به دست آورده. او که سابقهی طولانی در حوزهی ادبیات کودک و نوجوان، سردبیری نشریات داستانی و داوری رویدادهای ملی کتاب را دارد، توانسته در «رویای نیمه شب» میان سنتهای داستاننویسی عامهپسند، واقعیتهای تاریخی و مفاهیم معرفتی، تعادلی هوشمندانه ایجاد کند.
موفقیت چشمگیر رمان و استقبال گستردهی طبقهی متوسط و کتابخوان از آن، زمینهساز شد تا سازمان هنریرسانهای اوج به سراغ اقتباس تصویری از آن برود. این پروژه با فیلمنامهای از سید حسین امیرجهانی، تهیهکنندگی سعید سعدی و کارگردانی حسن آخوندپور جلوی دوربین رفت تا روایتی تصویری از همزیستی، عشق و گذار از تعصبات کور را به مخاطبان تلویزیون عرضه کند.
درباره سریال رویای نیمه شب
موضوع رویای نیمه شب در ظاهر همان دلدادگی دو عاشق در بین مخالفتهای خانوادههاست؛ اما این داستان، لایهای عمیقتر هم دارد که میشود آن را جهانشمول دانست. در زمانی که برای اثبات حقانیت از پیروان ادیان و مذاهب مختلفْ انسانزدایی میشود، شاید باید کمی تأمل کرد. همانطور که فتاح و تلما فارغ از مذهب، در وجه یکدیگر همدمی دیدند.
روایت این دلداگی در دورهی سلطنت اولجایتو میگذرد که روزگاری سخت و نفسگیر برای آزادی عقیده بود. در آن زمان تعصبهای کور و سیاستهای تفرقهافکنانهی حاکمان، زندگی و عواطف سادهی آدمها را به بازی میگرفت و سرنوشتها را تغییر میداد.
این اثر جدا از قیلوقالهایش تا رسیدن به پخش، اتفاقات ناگواری را هم تجربه کرد. خرداد ۱۴۰۳ بود که علی شیروانی و وحید یوسفی، از دستیاران صحنهی این مجموعه، در جریان فیلمبرداری بخشهایی از سریال در رودخانه بهمنشیر آبادان، غرق شدند و جان عزیزشان را از دست دادند. سایهی سنگین این حادثه تا مدتی ضبط را به تأخیر انداخت و بعد از آن هم تا پایان راه روی این مجموعه باقی ماند.
سریال رویای نیمه شب از چه شبکهای پخش میشود؟
رویای نیمه شب هر شب از شبکهی سه سیما پخش میشود. داستان پخش این سریال هم ماجرایی عجیب دارد. رویای نیمه شب بنا بود از شبکهی خانگی منتشر شود؛ اما پخش آن با مشکلاتی مواجه شد. بعد از آن، تصمیم بر آن شد تا سریال از صداوسیما پخش شود؛ اما با مناسبات این ارگان همخوانی نداشت. از طرفی هم در قرارداد عوامل، پخش از شبکهی خانگی عنوان شده بود و عوامل به پخش برنامه از تلویزیون رضایت نمیدادند. همهی اینها باعث شد که پخش این مجموعه بیش از پیش به تعویق بیفتد تا اینکه بالأخره مشکلات برطرف شد و این سریال به پخش رسید.
این سریال چه ساعتی پخش میشود؟
مجموعهی تلویزیونی رویای نیمه شب هر شب ساعت ۲۰:۳۰ به نمایش در میآید. بازپخش این مجموعه هم دو نوبت است؛ یکی ساعت ۱۰ صبح و دیگری ۱۴.
این سریال در چند قسمت پخش میشود؟
این سریال در ۲۴ قسمت ۵۰دقیقهای ساخته شده است و پخش آن از ۵ مرداد ۱۴۰۵ شروع شده است.
نقد سریال رویای نیمه شب
سریال رویای نیمهشب از همان ابتدا جسارت خوبی به خرج داد که سراغ موضوعی تاریخی با محور اختلافات مذهبی در شهر حلّه رفت. فضاسازی سریال و تلاش کارگردان برای بازسازی آن دوران، باعث شده است تا قصهی «عشق در زمانهی تعصب» برای مخاطب باورپذیرتر باشد و از ملودرامی معمولی فراتر برود. سریال بهخوبی توانسته است نشان دهد که تفاوتهای عقیدتی، چطور در سطح سیاست و در جزئیترین روابط آدمها و خانوادهها، مثل دیوار سد راه میشود.
چون سریال اقتباسی آزاد از رمان مظفر سالاری است، با چالشهایی هم روبهرو شده است. روایت در بخشهایی از سریال دچار تکرار میشود و کشمکشهای بین شخصیتها را مدام کش میدهد که ممکن است ریتم کار را برای مخاطب امروزی کمی کُنْد کنَد. درست است که کنش و واکنش بازیگران و تمرکز بر احساسات، فتاح و تلما را برای بیننده دوستداشتنی کرده است، اما پرداختن به شخصیتهای فرعی و ماجراهای سیاسی حاکمان، میتوانست عمیقتر باشد تا وزن داستان در قسمتهای میانی افت نکند.
در مجموع، رویای نیمه شب تلاش موفقی برای زندهکردن ژانر عاشقانهی تاریخی در تلویزیون ایران است که مخاطب را به تماشای تقابل «انسانیت» و «ایدئولوژی» دعوت میکند. این سریال بدون اینکه خیلی شعاری شود، بهخوبی نشان میدهد که چطور تعصبات کور میتواند زندگی عاشقان را نابود کند. این سریال با وجود تمام سختیهایی که در تولید داشت، اثری از آب درآمده که میشود آن را نقطهی مثبتی در کارنامهی سازندگانش دانست.
فیلمنامه و ریتم
تا اینجا که هنوز تعداد کمی از قسمتهای این سریال پخش شده است، ریتم داستان کمی کند پیش میرود و اثر برای جاانداختن بستر تاریخی و معرفی قطبهای مخالف، زمان زیادی را صرف مقدمهچینی کرده است. امید است در ادامه این روند کمی سرعت بگیرد.
دیالوگها و شخصیتپردازی
دیالوگنویسی اثر در لحنْ کمی سرگردان است؛ گاهی نیمهکلاسیک و گاهی روزمرهی امروزی میشود. شخصیتپردازیها در همین قسمتهای اولیه، بیشتر بر پایهی تیپهای آشنای آثار تاریخی است؛ مثلاً جوان عاشقپیشه، دختر مؤمن و حاکمان متعصب. برای قضاوت عمق پرداخت شخصیتها لازم است داستان کمی پیش برود و مواجههی آنها با بحرانها جدیتر شود.
بازی بازیگران و فضاسازی تاریخی
رویای نیمه شب بازیگران پرطرفداری دارد؛ برای مثال، حسن معجونی، روزبه حصاری، بهاره افشاری و…؛ اما هنوز گریمهای تاریخی بر چهرههای آنها برای مخاطب تازگی دارد و باید دید در ادامه، نقشها و گریمها چطور با مهارتهای بازیگران ترکیب میشود.
در بخش فضاسازی تاریخی، بازآفرینی شهر حلّه و طراحی لباس و صحنه، فضایی متفاوت آفریده است؛ هرچند گاهی تصنعیبودن بعضی دکورها و پالتهای رنگی مانع از همذاتپنداری کامل مخاطب با فضای قرن هشتم هجری میشود.
بررسی درونمایه و مضامین اثر
مضمون محوری داستان این پرسش تلخ و همیشگی است که تا چه اندازه میشود به بهانهی صیانت از سنت و اصول و عقاید، انسانیت و حق زیست دیگران را زیر پا گذاشت. در این سریال تلاش شده نشان داده شود که سیاستورزی حاکمان چطور باورهای پاک مردمان عادی را به ابزاری برای تفرقهافکنی بدل میکند. امید است که با پیشرفت داستانْ فرهنگ و فلسفهی تسامح بیشتر و شعارزدگی سطحی کمتر شود.
نقاط قوت سریال
- انتخاب بستری تاریخی و جغرافیایی متفاوت از سریالهای معمول
- نفی تعصبات کور مذهبی
- برجستهکردن اصالت عواطف انسانی
- دکورها و بازسازی بصری فضای شهری قرن هشتم هجری
نقاط ضعف سریال
- مقدمهچینی زیاد و کندی بیش از حد قسمتهای ابتدایی
- تیپهای کلیشهای و شخصیتهای پیشبینیپذیر
- نوسان لحن دیالوگها بین زبان نیمهکلاسیک و امروزی
- تصنعی بهنظررسیدن بعضی فضاهای بازسازی شده
مقایسه کتاب رویای نیمه شب با سریال
فرم ارائهی رمان یا سریال، در نحوهی روایت و جزئیات ساختارْ اثر میگذارد؛ اما جدای از این پیچوتابهای فنی، کارگردان در اقتباس تلویزیونی اثر تلاش کرده است به خط اصلی داستان وفادار بماند؛ بااینحال در کتاب مفاهیم مذهبی و انسانی با لحنی منسجمتر بیان شده است؛ اما در سریال گاهی مرز میان انتقال پیام و شعارزدگی کمرنگ میشود و لحن اثر به سمت کلیشههای مرسوم مجموعههای مناسبتی میل میکند.
بخشی از کتاب صوتی رویای نیمه شب را بشنوید.
رویای نیمه شب
نویسنده: مظفر سالاری
گوینده: مهبد قناعت پیشه
انتشارات: نوین کتاب گویا
این سریال برای چه کسانی مناسب است؟
- علاقهمندان به درامهای تاریخی و مذهبی
- طرفداران داستانهای رمانتیک و عاشقانه
- خوانندهها و طرفدارهای رمان رویای نیمه شب
- دنبالکنندگان سریالهای مناسبتی تلویزیون
اول کتاب را بخوانیم یا سریال را ببینیم؟
اگر به فضای بصری علاقهمندید، اول سریال را ببیند و اگر کتابخوان بهتری هستید، کتاب برایتان جالبتر خواهد بود.
کتابها معمولاً جزئیات روایی دقیقتری دارند و کشمکشهای درونی را عمیقتر روایت میکنند. خواندن کتاب تجربهای بکر از تخیل در دل تاریخ است و این فرصت را به مخاطب میدهد تا فضا و شخصیتها را با رنگولعابی ذهنی مجسم کند. همین هم باعث میشود مخاطب ارتباط محکمتری با لایههای درونی داستان برقرار کند. برای تجربهی این احساسات بکر لازم است کتاب رویای نیمه شب اثر مظفر سالاری را بخوانید و بعد سریال را تماشا کنید.
سریالها روایتی تصویری با فضاسازی بصری هستند و سریال رویای نیمه شب فضای جذابی از شهر حلّه را به تصویر میکشد و مخاطب را تا دل تاریخ با خودش همراه میکند. بعد از دیدن سریال هم میشود سری به کتاب زد تا روایتی پرجزئیاتتر و منسجمتر را خواند و بیشتر با افکار شخصیتها آشنا شد.
جمعبندی
مجموعهی تلویزیونی «رویای نیمه شب» به کارگردانی حسن آخوندپور اقتباسی از رمان پرمخاطب مظفر سالاری است، این اثر تلاشی تازه در قاب تلویزیون برای پیونددادن درامی عاطفی با تنشهای مذهبی در بستر تاریخ است. این سریال باوجود مشکلات فراوان در تولید و پخش بالأخره به بستر پخش رسید و حالا با همهی افتوخیزهایی که در ریتم و فضاسازیهای اولیه به همراه داشته است، میتواند با تکیه بر پشتوانهی مکتوب خود و طرح موضوعات انسانی، توجه بخشی از مخاطبان تلویزیون را به خود جلب کند. چه ترجیح بدهید پیش از تماشا به سراغ کتاب بروید و چه پیگیر نسخهی تصویری آن باشید، این داستان همچنان دعوتی است به تماشای تقاطع میان عشق، تسامح و تعصب در کوچهپسکوچههای حلّه.
طاقچه دریچهای است به دنیای کتابهای الکترونیکی و صوتی؛ جایی که با یک کلیک، به دنیایی از داستانها، دانش و تجربههای تازه قدم میگذارید. هر زمان و هرجا که بخواهید، میتوانید کتاب دلخواهتان را در فروشگاه کتاب طاقچه پیدا کنید و بیدرنگ مشغول خواندن شوید. لذت یک کتابخانهی همیشه در دسترس را با خرید کتاب در طاقچه تجربه کنید!
بستن تبلیغ
من شقایق مَستَعلیپور هستم. اسم کوچکم را مادرم انتخاب کرد. بعدها هم شعر سهراب ورد زبانش شد: «سیب هست، گلابی هست، ایمان هست، تا شقایق هست زندگی باید کرد.» هنوز به سن مدرسه نرسیده بودم که با حوصله، خواندن و نوشتن یادم داد. شبها برای پدرم کتاب میخواند و من هم سرم را روی زانوهای مادر میگذاشتم و گوش میدادم. از بین آن همه، اسم سینوهه در خاطرم مانده است. بعدها هم مسئول خواندن اخبار برای پدرم شدم. شاید همینها بود که سرشتم را با واژهها پیوند زد. اگر از ذوقوشوق نوشتنهای بیحساب بگذریم، کار حرفهای را از 96 شروع کردم. سالها در «رهبال آسمان» دربارهی جایجای ایران نوشتم و حظ بردم. مرورهایی که بر کتابهای محبوبم مینویسم در وینش منتشر شدهاند. نوشتن دربارهی کتابها، نویسندهها و جهان بیپایان ادبیات را در طاقچه پی گرفتهام. نوشتن را جور دیگری دوست دارم. کتابها برایم دنیای موازیاند که میتوانم بیدغدغه در آنها زندگی کنم. وقتی آنها را میبندم و در قفسه میگذارم، هنوز زندهاند. زندگی از آنها میتراود و شخصیتها در آن نفس میکشند. حالا اگر خالق این زندگی باشی، لذتش جور دیگری است. فکر میکنم هر نوشته یا هر ویرایشم، ردی است که در زبان فارسی باقی میماند. حتی اگر اسمی نماند، همین رد کوچک در توان، فلسفهی من در زندگی ادبی عزیزم است.
0 دیدگاه ها
جدیدترین
