نویسنده: ان. اچ کلاین باوم
مترجم: زهرا طراوتی
انتشارات: نشر نیماژ

وقتی صحبت از فیلمهای اقتباسی به میان میآید معمولاً بیشتر افراد خواندن کتاب را به دیدن آن اثر ترجیح میدهند. فرقی ندارد یک اقتباس چقدر خوب انجام شده باشد و عوامل ساخت فیلم تا چه اندازه برای آن هزینه کرده باشند، تقریباً همه بر روی این مسئله توافق دارند که در انتها همیشه جزئیاتی هستند که در کتاب باقی میمانند و کارگردان نمیتواند آنها در فیلم چندساعتهی خود جای دهد. حال در این میان همیشه استثناهایی نیز وجود دارند و فیلم «انجمن شاعران مرده» یکی از همین اقتباسهای سینمایی است.
انجمن شاعران مرده فیلمی است به کارگردانی پیتر ویر و داستان آن دربارهی گروهی از پسران نوجوان است که در یک مدرسهی شبانهروزی با قوانین سفتوسخت زندگی میکنند. پیتر ویر در ساخت این اثر بهقدری خوب عمل کرده که امروزه عنوان انجمن شاعران مرده در ذهن افراد بیشتر یادآور فیلم آن است تا کتاب. البته شایان ذکر است که کتاب و فیلم انجمن شاعران تقریباً بهطور همزمان به انتشار رسیدند و درحقیقت ان.اچ کلاینبام کتاب را از روی فیلمنامه نوشته بود. در این یادداشت از بلاگ طاقچه، نگاهی هم به فیلم و هم به کتاب میاندازیم تا ببینیم کدامیک جهان این اثر را بهتر به تصویر کشیده است.
هشدار: ممکن است بخشهایی از داستان فاش شود!
آکادمی ولتون یک مدرسهی شبانهروزی پسرانه است که با قوانین سفتوسخت اداره میشود و سیستم آموزشی آن نسبت به دیگر مدارس سنتیتر و ناعادلانهتر است. اکثر افرادی که فرزندان خود را به این مدرسه میآورند خانوادههای ثروتمندی هستند که خواب آیندهای درخشان و سرشار از موفقیت را برای فرزندان خود دیدهاند. آنها که حتی در فضای خانه نیز رفتار خشک و سختگیرانهای از خود نشان میدهند، هیچ مشکلی با قوانین بلندبالای آکادمی ولتون ندارند. در محوریت فیلم نیل، تاد، ناکس، چارلی، ریچارد، میکس و پیتس قرار دارند. این چند نفر از دانشآموزان آکادمی ولتون هستند و ذهن هریک از آنها با رؤیاهایی پر شده است که رسیدن به آنها، حداقل در فضای این مدرسه، غیرممکن است. از میان این پسران، تاد از دیگران سربهزیرتر و خجالتیتر است و در ابتدای فیلم برخلاف باقی دوستانش کمتر شهامت انجام کارهای جدید را دارد. او بهتازگی به آکادمی ولتون آمده و هماتاقی نیل پری است. نیل پری درست در نقطهی مقابل تاد قرار دارد. او یکی از باهوشترین دانشآموزان مدرسه است و البته عاشق انجام کارهای شجاعانه و زیر پا گذاشتن قوانین.
زندگی خاکستری این پسرها با ورود معلم ادبیات جدیدی به نام جان کیتینگ متحول میشود. او که خود یکی از دانشآموزان سابق این مدرسه بوده و با قوانین آنجا بهخوبی آشناست، تصمیم میگیرد تا کلاس درس خود را با روش تدریس جدیدی پیش ببرد. جان کیتینگ که فلسفهی زندگیاش بیشتر بر پایهی شاعران دورهی رمانتیسم شکلگرفته است، از همان روز اول عبارت «کارپهدیم» را که به معنای «دم را غنیمت شمار» است به دانشآموزان یاد میدهد. کیتینگ قوانین معمول مدرسه را زیر پا میگذارد و دانشآموزان را به خیالپردازی، شعرخواندن و انجام کارهای جدید تشویق میکند. تاد و باقی دوستانش، بهخصوص نیل پری، بهشدت تحتتأثیر آموزههای کیتینگ قرار میگیرند و تصمیم میگیرند انجمنی به نام «انجمن شاعران مرده» تشکیل دهند. فیلم به تقابل جامعهی سنتی و مدرن میپردازد و سختیهایی که این دانشآموزان مجبور هستند از سر بگذراند را به تصویر میکشد.

از فیلم انجمن شاعران مرده کتابی به همین نام وجود دارد که همانطور که پیشتر و در ابتدای این یادداشت گفته شد، هر دوی آنها تقریباً در یک زمان به انتشار رسیدهاند و در حقیقت کتاب از روی فیلمنامه نوشته شده است. یعنی بهنوعی اقتباس برعکس صورت گرفته است.
کتاب انجمن شاعران مرده نوشتهی نانسی اچ. کلاینبام، نویسنده و روزنامهنگار آمریکایی است. او که اهل نیویورک بود، در سال ۲۰۲۴ و در سن ۷۶سالگی از دنیا رفت. بیشتر از آنکه میان کتاب و فیلم تفاوت وجود داشته باشد، شباهت وجود دارد. فضا و داستان فیلم و کتاب تا حد زیادی به یکدیگر نزدیک هستند و بهطورکلی تفاوت فاحشی میان مضمون آنها به چشم نمیخورد. داستان کتاب نیز درست مثل فیلم در آکادمی ولتون، با حضور همان شخصیتها و همان رویدادها، اتفاق میافتد.
کتاب انجمن شاعران مرده که بر اساس فیلم ساخته شده نوشتهی نانسی اچ. کلاینبام است و ماجراهای دانشآموزان بلندپروازی را تعریف میکند که سعی دارند از قوانین سختگیرانهی آکادمی ولتون رهایی پیدا کنند. فیلم انجمن شاعران مرده نیز بر همین محور ساخته شده است.
| کارگردان: | پیتر ویر |
| نویسنده: | تام شولمن |
| بازیگران: | رابین ویلیامز، جاش چارلز، رابرت شان لئونارد، ایتن هاک، گیل هانسن، نورمن لوید، کرتوود اسمیت، جیمز واترستون، لئون پوونال، دیلن کوسمن، جرج مارتین، الکساندرا پاورز |
| محصول: | سال ۱۹۸۹، کشور آمریکا |
| امتیاز سایت IMDB به فیلم: | ۸.۱ از ۱۰ |
| ردهٔ سنی فیلم/سریال: | PG (مناسب برای هر سنوسالی، اما برخی صحنهها ممکن است برای کودکان مناسب نباشند.) |
| ژانر: | درام، داستان نوجوانانه |
گرچه این فیلم بهتنهایی از آثار خوب سینما به شمار میرود، اما بازی درخشان رابین ویلیامز از مهمترین ویژگیهای این فیلم است. رابین ویلیامز با بازی پرشور و احساس خود چنان خوب به شخصیت جان کیتینگ رنگ بخشیده است که هنوز بسیاری او را با این نقش به یاد میآورند. بازی ایتن هاوک و رابرت شان لئونارد نیز بهعنوان بازیگرانی نسبتاً تازهکار بسیار خوب و تماشایی است.
در فیلم انجمن شاعران مرده از صحنههای خشونتبار یا نامناسب خبری نیست، بااینحال برخی از اتفاقات آن به مرگ و خودکشی مربوط میشوند و بنابراین بهتر است والدین پیش از نشاندادن این فیلم به فرزندانشان آن را مورد بررسی قرار دهند. کتاب از نظر تصویری نسبت به فیلم ملایمتر است و حتی زبان سادهای نیز دارد، بنابراین خواندن آن به تمامی گروههای سنی توصیه میشود.
شاید کمتر فیلمی وجود داشته باشد که بتواند فضای خشک یک مدرسهی پسرانه را چنین شاعرانه و سرشار از رنگهای طلایی پاییزی به تصویر بکشد. فیلم که در آمریکای دههی ۵۰ اتفاق میافتد، تقابل عقاید خشک و منسوخشدهی آکادمی ولتون و معلم ادبیاتی را به تصویر کشیده است که نماد تفکر نو و جامعهی مدرن است.
روایت این فیلم بیشتر بر پایهی تحولات درونیای تکیه دارد که پس از آشنایی با کیتینگ برای هر یک از شخصیتها رخ میدهد. هر یک از شخصیتهای اصلی داستان، نمایندهی گروهی از نسل جوان هستند. برخی از آنها تنها بهدنبال عیاشی هستند، برخی محکم به اهداف خود چسبیدهاند و برخی دیگر رؤیاهایی بسیار دور اما زیبا و شیرین در سر میپرورانند. فیلمنامه بهخوبی به مسائلی چون تفاوت میان خواستههای فردی و انتظارات جامعه پرداخته است. جان کیتینگ در محوریت داستان چون نمادی از آزادی میدرخشد و ستارهی راهنمای هر یک از دانشآموزان است.
کارگردان در بازسازی فضای دههی پنجاه آمریکا بهخوبی عمل کرده و با استفاده از رنگهای گرم و قاببندیهای حسابشده حس نوستالژی را به مخاطب منتقل میکند. افزون بر این، طراحی صحنه و لباس نیز نقش پررنگی در بازآفرینی این فضا ایفا کردهاند. ریتم فیلم نیز گرچه آرام است، اما آنقدر شیرین میگذرد که خستگی را به مخاطب منتقل نمیکند.
از دیگر نقاط قوت فیلم میتوان به دیالوگهای ماندگار فیلم اشاره کرد، دیالوگهایی که اغلب از جانب جان کیتینگ بیان میشوند و رابین ویلیامز با چنان شور و حرارتی آنها را به زبان میآورد که قلب هر مخاطبی را به تپش وامیدارد. او مدام از شاعران سرشناس ادبیات انگلیسی نقلقول میکند و دانشآموزان خود را بهسوی زندگیای خالی از تعهدات ناعادلانه هدایت میکند.
گرچه صحبتهای کیتینگ برای مخاطبان بهترین عنصر فیلم به شمار میرود، اما به شخصیت او نقدهای بسیاری نیز وارد شده است. بسیاری از منتقدان عقیده دارند که این فیلم بیشتر از آنکه بر آزادی اندیشه و شور جوانی تأکید داشته باشد، تنها داستان جوانانی را روایت کرده است که زیادی در رؤیاهای خود غرق شدهاند و از داشتن نگاهی واقعگرایانه به جهان اطراف خود عاجز ماندهاند. آنها بر رسیدن بر خواستههای خود پافشاری میکنند و گاه حتی مرگ را به زیر بار قانون رفتن ترجیح میدهند. باوجود چنین نقدهایی، این فیلم همچنان یکی از الهامبخشترین آثار سینمایی دربارهی آموزش، ادبیات و آزادی اندیشه به حساب میآید. رمان انجمن شاعران مرده که بر اساس فیلمنامهی این فیلم نوشته شده است درست به همین اندازه میان خوانندگان محبوبیت دارد و در انتقال جهان فکری اثر بهخوبی عمل کرده است.
درونمایهی اصلی این فیلم بر پایهی عبارت «دم را غنیمت شمار» شکل گرفته است. فیلم انجمن شاعران مرده با نشاندادن نوجوانانی که عاشق شعر و خیالپردازی هستند مخاطبان خود را به دنبالکردن رؤیاها و رهایی از قیدوبندهایی سنتی جامعه دعوت میکند. در دنیای تاریک و پرخفقان دانشآموزان ولتون، جان کیتینگ چون نور و راهنمایی است که آنها را تشویق میکند تا نگاهی تازه به جهان داشته باشند و دست از رؤیاپردازی برندارند. گرچه فیلم توازن خوبی را میان جهان آرمانی کیتینگ و دنیای واقعی حفظ کرده است و نشان میدهد که گاه دنبالکردن رؤیاهایمان چه هزینهای میتواند برایمان به دنبال داشته باشد.

روایت این فیلم بیشتر شخصیتمحور است، هر یک از بازیگران نیز بهخوبی توانستهاند نقش خود را بر روی صحنه ایفا کنند. از رابین ویلیامز گرفته که با چهرهای مهربان و چشمانی سرشار از عشق پا روی میز کلاس میایستد و با نهایت شور و اشتیاق شعر میخواند، تا ایتن هاوک جوان و تازهکاری که نقش دانشآموزی خجالتی اما پراحساس را به بهترین شکل بر روی صحنه اجرا کرده است. از دیگر بازیهای درخشان این فیلم میتواند به رابرت شان لئونارد اشاره کرد که نقش نیل پری را بازی میکند. او چنان این شخصیت زخمخورده و رؤیاپرداز را هنرمندانه به نمایش گذاشته است که بهجرئت میتوان گفت بعد از رابین ویلیامز، جایگاه بهیادماندنیترین شخصیت فیلم را متعلق به خود کرده است. باقی بازیگران نیز گرچه تقریباً همگی تازهکار و جوان بودهاند، ولی هماهنگی میان آنها و رابین ویلیامز باعث شده روابط معلم و شاگردان طبیعی و تأثیرگذار به نظر برسد.
همیشه بین هر فیلم و کتابی تفاوتهایی وجود دارد، چراکه هرگز نمیتوان تمام جزئیات یک کتاب را در یک فیلم تماموکمال به تصویر کشید. روایت فیلم و کتاب انجمن شاعران مرده تا حد زیادی به یکدیگر نزدیک است، با این تفاوت که کتاب در نشاندادن زندگیهای درونی شخصیتها بسیار بهتر عمل کرده است. بسیاری از شخصیتهای فرعی در فیلم در حاشیه باقی میمانند، اما کتاب مخاطب را بیشتر با افکار و زندگیای که هر یک از شخصیتها، چه شخصیتهای اصلی و چه فرعی، آشنا میکند. در کتاب صحنههای بیشتری از کلاس درس و صحبتهای کیتینگ وجود دارد، اما این صحنهها در فیلم به نسبت کتاب کمتر و خلاصهشدهتر هستند.
پایانبندی، اتفاقات اصلی و روند کلی داستان در فیلم و کتاب یکسان است. بااینحال خواندن کتاب احساسات بیشتری به مخاطب منتقل میکند و مخاطب را با افکار و حس و حالی که هریک از شخصیتها تجربه میکند، بیشتر نزدیک میکند. با خواندن کتاب بهتر میتوان متوجه شد که در خانهی هریک از پسرها چه میگذرد که آنها را به چنین طغیانی علیه آکادمی و خانوادههایشان وامیدارد.
اگر به ژانر درام علاقه دارید و از دیدن فیلمهای ادبی لذت میبرید این فیلم مناسب شماست. این فیلم همچنین به موضوعاتی چون تقابل میان باورهای شخصی و انتظارات جامعه، سختیهای دوران نوجوانی، سنتها و ایدئولوژیهای نو میپردازد و بنابراین اگر دغدغهی چنین موضوعاتی را در سر دارید، دیدن این فیلم میتواند برای شما ملموس و تأثیرگذار باشد. افزونبر این، اگر کتاب انجمن شاعران مرده را خواندهاید و میخواهید برداشت تصویری از آن داشته باشید و یا هنوز کتاب را نخواندهاید اما دوست دارید با آن آشنا شوید، تماشای این فیلم را به شما توصیه میکنیم.
اگر ترجیح میدهید اول کتاب را بخوانید تا بعد قضاوت بهتری نسبت به اقتباس آن داشته باشید، توصیه میکنیم که اول به سراغ فیلم نروید. همچنین این فیلم شامل صحنههایی از آزار روانی و خودکشی است که ممکن است تماشای آن برای همه مناسب نباشد.
بهطورکلی، کتاب و فیلم انجمن شاعران مرده هر دو بهنوعی مکمل یکدیگر هستند. بااینحال بهتر است ابتدا کتاب را بخوانید تا بیشتر با افکار، احساسات و کشمکشهای درونی شخصیتها آشنا شوید. کتاب، مخاطب را بهشکل عمیقتری با جهان داستان همراه میکند و پس از آن، تماشای فیلم به تجربهای لذتبخشتر تبدیل میشود. فیلم آنچه را که در ذهن خود ساختهاید به شکلی ملموس پیش روی شما قرار میدهد.
جان کیتینگ: «ما شعر نمیخونیم یا شعر نمیگیم چون شعر زیباست، ما شعر میخونیم و شعر میگیم چون ما عضوی از نوع بشر هستیم و نوع بشر سرشار از شور و اشتیاقه. پزشکی، حقوق، تجارت یا مهندسی، همهی اینها لازمهی بقای زندگی هستند، اما شعر، زیبایی، افسانه، عشق… اینها چیزهایی هستند که ما بهخاطرشون زنده میمونیم.»
این دیالوگ یکی از مشهورترین دیالوگهای کل فیلم است که در همان صحنههای ابتدایی فیلم گفته میشود. در این سکانس جان کیتینگ دانشآموزان را به خیالپردازی و عشق ورزیدن دعوت میکند.
مکآلیستر:
«بر من قلبی بیانتها با رؤیاهایی ابلهانه آشکار ساز و من به تو یک مرد خوشبخت نشان خواهم داد.»
کیتینگ:
«اما آنها تنها در رؤیاهایشان حقیقتا میتوانند آزاد باشند. حقیقت همیشه همین بوده و خواهد بود.»
مکآلیستر:
«از تنسیون بود؟»
کیتینگ:
«نه، از کیتینگ.»
کیتینگ همانقدر که عاشق رویا بافتن و شعر خواندن است، همانقدر هم میداند که بسیاری از چیزها تا همیشه در حد رویا باقی میمانند و رسیدن به آنها در دنیای واقعی غیرممکن است.
جان کیتینگ: «من بالای میزم ایستادم تا به خودم یادآوری کنم که ما باید به چیزها با دیدی متفاوت بنگریم.»
از جمله کارهای غیرطبیعیای که کیتینگ در کلاسهای درسش انجام میدهد این است که روی میز میایستد و با شور و حرارت صحبت میکند. با گذر زمان دانشآموزانش نیز به پیروی از او به این رسم ادامه میدهند.
بسیاری از دیالوگهای مهم گفتهشده در فیلم، در کتاب هم قرار دارند.
انجمن شاعران مرده یکی از تاثیرگذارترین فیلمهای درام در تاریخ سینما به شمار میرود. شخصیت کیتینگ با بازی رابین ویلیامز در این فیلم سعی دارد نشان دهد که هرقدر هم دنیا پر از ناعدالتی و بدی باشد، شعر و ادبیات نجاتدهنده هستند و انسانها با کنار هم بودن و عشقورزیدن به دیگران میتوانند از میزان رنج و درد یکدیگر بکاهند. تماشای این فیلم برای همه، بهخصوص دوستداران ادبیات، تجربهای دوستداشتنی و بهیادماندنی خواهد بود.
طاقچه پلی است به دنیای بیکران کتابهای الکترونیکی و صوتی؛ جایی که هر داستان، دری به جهانی تازه میگشاید. در فروشگاه کتاب طاقچه، با چند کلیک میتوانید کتاب دلخواهتان را بخرید و هر لحظه و هر کجا، از خواندن یا شنیدن آن لذت ببرید.
دانلود کتاب از اپلیکیشن طاقچه